Dánaraðstoð – hvað er að gerast á Norðurlöndum?

Fyrsti fundur norrænna félaga um dánaraðstoð átti sér stað í október. Á alþjóðlegum degi dánaraðstoðar er tilefni til að skoða stöðu mála á Norðurlöndum

Auglýsing

Í dag, 2. nóv­em­ber, er dagur dán­ar­að­stoð­ar­ og í til­efni þess ætlum við und­ir­rituð að gera grein fyrir því sem er að ger­ast á Norð­ur­lönd­um.

Fyrsti fundur nor­rænna félaga um dán­ar­að­stoð

Við áttum þess kost að sitja fyrsta fund ­fé­laga um dán­ar­að­stoð fyrri hluta októ­ber­mán­aðar en hann fór fram í Stokk­hólmi. Þátt­tak­endur voru 15 frá öllum Norð­ur­lönd­unum en stærsti hóp­ur­inn var að ­sjálf­sögðu frá sænska félag­inu „Rätten Till en Vär­dig Död” (RTVD).

Auglýsing

Hóp­ur­inn sam­an­stóð af fólki með mis­mun­and­i bak­grunn. Þarna voru fjórir lækn­ar, geð­lækn­ir, kven­sjúk­dóma­lækn­ir, skurð­lækn­ir, ­sér­fræð­ingur í líkn­ar­með­ferð, hjúkr­un­ar­fræð­ingur en einnig fólk sem starfar utan heil­brigð­is­sviðs­ins, tveir heim­spek­ingar og fólk frá ýmsum fag­stétt­u­m. Flestir hafa reynslu af því að hafa umgeng­ist ætt­ingja eða vini sem þjáðust ­mikið áður en þeir dóu eða frömdu sjálfs­morð vegna sjúk­dóms­ins. Ein­stak­ling­ar tengj­ast einnig mál­efn­inu út frá sið­ferði­legum þáttum og mann­rétt­ind­um.

Greini­legt er að aðstæður eru afar mis­mun­andi. Fjöl­menn­asta félagið er það norska, "For­en­ingen Retten til en verdig død", með um 3.000 félaga, síðan það sænska með 2.000 félaga, finnska félag­ið Ex­itus er með 340 félaga, Lífs­virð­ing hér­lendis með 195 en í Dan­mörku er ekki til eig­in­legt félag heldur eru starf­andi hópar með mis­mun­andi nálgun á mál­efn­inu.

Dán­ar­að­stoð – þrjár leiðir

Áður en lengra er haldið er rétt að benda á að það er almennt talað um að not­ast við þrjár mis­mun­andi leiðir við dán­ar­að­stoð. Þær eru:

”Hol­lenska leið­in” (eut­hanasia) – Lækn­ir ­gefur ban­væna lyfja­gjöf í æð – Holland, Belgía, Lúx­em­borg og Kól­umbía. Einnig er í boði “sviss­neska leið­in” en yfir­gnæf­andi flestir velja að læknir annist lyfja­gjöf­ina.

“Sviss­neska ­leið­in” (assi­sted suicide) - Ein­stak­ling­ur­inn inn­byrðir sjálfur ban­væna blönd­u hjá sam­tökum sem útvega lyf­seð­ils­skyld lyf í gegnum lækni.

“Or­egon-­leið­in” - Læknir skrifar upp á ban­vænu lyfja­blöndu sem ein­stak­ling­ur­inn sækir í apó­tek og inn­byrðir sjálf­ur. Þetta stendur bara til boða þeim sem eru haldn­ir ólækn­andi sjúk­dómi og eiga aðeins sex mán­uði eftir ólif­aða. Níu ríki USA auk Was­hington DC og eitt fylki í Nýja Mexíkó. Nýlega hafa tvö fylki Ástr­al­íu ­sam­þykkt lög um dán­ar­að­stoð og not­ast er við þessa leið.

Einnig ber að geta þess að í sumum ríkj­u­m, t.d. Sví­þjóð og Finn­landi, er heim­ilt að aðstoð fólk við að taka eigið líf en þó er það ekki heim­ilt með þátt­töku lækna.

Afstaða lækna

Því hefur stað­fast­lega haldið fram af and­stæð­ingum dán­ar­að­stoðar hér á landi að læknar hér á landi séu alfarið á mót­i því að heim­ila dán­ar­að­stoð. Einnig er því haldið fram að and­staða lækna ­gagn­vart dán­ar­að­stoð á Norð­ur­löndum sé afger­andi og þar með ætti umræð­unni að vera lok­ið.

Á fundi okkar með nor­rænum kol­legum komu hins ­vegar fram eft­ir­far­andi upp­lýs­ingar um afstöðu lækna. Nið­ur­stöð­urnar sýna ­stuðn­ing við dán­ar­að­stoð:

  • Nor­egur – 30% (2019 - árið 2009 var ­stuðn­ing­ur­inn 15%)
  • Finn­land – 46% (2013 – stuðn­ingur var 29% árið 2002)
  • Sví­þjóð – 33% (2013)
  • Ísland – 18% (2010 - 5% árið 1997)

Stuðn­ingur lækna hefur vaxið stöðugt í öllum lönd­un­um. Eftir bestu vit­neskju hafa við­horf ekki verið könnuð í D­an­mörku.

Afstaða hjúkr­un­ar­fræð­inga

Hjúkr­un­ar­fræð­ingar eru sá hlut­i heil­brigð­is­starfs­fólks sem er í nán­ustu sam­skiptum við sjúk­linga og því ­mik­il­vægt að hlusta á raddir þeirra. Hér eru nið­ur­stöður um þeirra skoð­un:

  • Nor­egur – 40% (2019 - 25% árið 2009)
  • Finn­land – 74% (2016)
  • Sví­þjóð – ??
  • Dan­mörk – ??
  • Ísland – 20% (2010 - 9% árið 1997)

Tölur frá Sví­þjóð er ekki hægt að fá stað­fest­ar enn og því ekki birtar hér. Þess skal getið að finnsku hjúkr­un­ar­fræð­ing­arnir vor­u ­spurðir um stuðn­ing við eut­hanasia sem er aðferð notuð m.a. í Hollandi, Belg­íu, Lúx­emburg og Kól­umbíu. Það kom einnig fram í könn­un­inni að 90% þeirra telja að það sé réttur sjúk­lings­ins að hafa val um dán­ar­að­stoð.

Afstaða almenn­ings

Sam­merkt stöðu mál­efnis dán­ar­að­stoðar er að þing­menn eru EKKI að hlusta á vilja almenn­ings. Fram­kvæmdar hafa ver­ið kann­anir í öllum þessum löndum nema Dan­mörku. Spurn­ing­arnar snú­ast um hvort við­kom­andi styðji að dán­ar­að­stoð sé veitt óski ein­stak­lingur eftir því við ­sér­stakar aðstæður (óbæri­legar kval­ir, ólækn­andi sjúk­dóm, skammt eftir ólif­að). ­Nið­ur­stöð­urnar eru eft­ir­far­andi:

  • Nor­egur – 76% (14% á móti en 10% taka ekki af­stöðu)
  • Finn­land – 46% (2002 – stuðn­ingur við dán­ar­að­stoð)
  • Sví­þjóð – 33%
  • Dan­mörk – ??
  • Ísland – 75% (91% ef aðeins er tekið til­lit til­ þeirra sem tóku afstöðu)

Það sem ofan­greindar nið­ur­stöður sýna er að stað­hæf­ingar um að læknar á Norð­ur­lönd­unum séu and­stæð­ingar dán­ar­að­stoðar eiga ­sér ekki stoð. Þvert á móti hefur stuðn­ingur auk­ist veru­lega á skömmum tíma. Ein af ástæðum þess er að heil­brigð­is­starfs­fólk er farið að við­ur­kenna rétt ein­stak­lings­ins til að taka ákvörðun um enda­lok lífs síns við til­tekn­ar að­stæð­ur. Einnig má álykta að með stuðn­ingi við dán­ar­að­stoð felist við­ur­kenn­ing á að hún sé hluti af lífsloka­með­ferð sjúk­lings.

Nýj­ustu tölur frá Íslandi eru nokk­uð gamlar en þar kemur fram að stuðn­ingur lækna við dán­ar­að­stoð fer úr 5% í 18% á 13 árum og stuðn­ingur hjúkr­un­ar­fræð­inga fer úr 9% í 20% á sama tíma.

Hvað er að ger­ast á Alþingi?

Í júní síð­ast­liðnum var sam­þykkt ­skýrslu­beiðni á Alþingi til heil­brigð­is­ráð­herra. Beiðnin gengur út á að ráð­herra taki sam­an ­upp­­lýs­ing­ar um dán­­ar­að­stoð og þróun lag­­ara­mma um hana þar sem hún er ­leyfð, sem og tíðni, ástæður og skil­yrði dán­­ar­að­stoðar og hver reynsl­an hef­­ur ver­ið. Einnig verði skoðað í öðrum löndum sem ekki leyfa dán­ar­að­stoð hvern­ig um­ræðan er og hvort unnið sé að laga­setn­ingu.

Þá er í skýrslu­beiðn­inni óskað eftir að fram­kvæmd verði skoð­ana­könnun meðal heil­brigð­is­starfs­manna um afstöðu þeirra til dán­ar­að­stoð­ar. Und­an­farin ár hefur verið talað um að upp­byggj­andi umræða um dán­ar­að­stoð þurfi að eiga sér stað. Það er því afar mik­il­vægt að safna of­an­greindum upp­lýs­ing­um.

Sam­an­dregið

Á öllum Norð­ur­löndum nema Dan­mörku eru ­starf­andi félög um dán­ar­að­stoð. Við­horf heil­brigð­is­starfs­manna til­ dán­ar­að­stoðar hefur verið að breyt­ast mjög hratt. Yfir­gnæf­andi stuðn­ing­ur al­menn­ings er við dán­ar­að­stoð.

Við vonum að þessi grein gefi vís­bend­ing­u um afstöðu okkar nán­ustu nágranna og vekji von í brjósti um að ekki líði lang­ur ­tími þar til dán­ar­að­stoð verði hluti af líkn­ar­með­ferð hér á landi.

 

Bjarni Jóns­son

Syl­vi­ane Lecoul­tre

Stjórn­ar­menn í Lífs­virð­ingu, félagi um dán­ar­að­stoð

 

 

Fótboltaheimurinn engist um vegna lokaðrar elítudeildar stórliða
Stuðningsmenn, stjórnmálamenn, keppinautar og æðstu valdabatterí knattspyrnuheimsins hafa gagnrýnt áform 12 evrópskra fótboltaliða um stofnun ofurdeildar fyrir útvalda. Þau eru sögð ganga gegn öllu því sem fótbolti sem íþrótt eigi að standa fyrir.
Kjarninn 19. apríl 2021
Halla Hrund Logadóttir.
Halla Hrund næsti orkumálastjóri
Hæfisnefnd mat fimm umsækjendur um starf orkumálastjóra hæfa. Eftir viðtöl við þá taldi Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir að Halla Hrund Logadóttir væri hæfust þeirra til að gegna starfinu næstu fimm árin.
Kjarninn 19. apríl 2021
Róbert Farestveit, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir og Vilhjálmur Hilmarsson
Samkeppni skiptir sköpum fyrir lífskjör á Íslandi
Kjarninn 19. apríl 2021
Frosti Sigurjónsson
Nóbelsverðlaunahafi segir ivermectin vinna á COVID-19
Kjarninn 19. apríl 2021
Kári Stefánsson (t.v.) og Þórólfur Guðnason.
Samstarf Þórólfs og Kára „langoftast“ og „næstum því alltaf“ ánægjulegt
Mun meira máli skiptir hvernig við hegðum okkur heldur en af hvaða afbrigði veiran er, segir Kári Stefánsson forstjóri Íslenskrar erfðagreiningar. Sóttvarnalæknir segir þátt fyrirtækisins í baráttunni gegn COVID-19 hafa skipt sköpum.
Kjarninn 19. apríl 2021
Alls störfuðu um 130 manns hjá SaltPay hér á landi áður en til uppsagna dagsins kom.
Hópuppsögn hjá SaltPay
SaltPay segir upp tugum starfsmanna hér á landi í dag, aðallega starfsmönnum sem hafa starfað við að þróa og viðhalda eldra greiðslukerfi Borgunar. SaltPay keypti Borgun síðasta sumar.
Kjarninn 19. apríl 2021
Samfylking sé tilbúin með frumvarp sem skyldar komufarþega til að dvelja í sóttvarnahúsi
Formaður Samfylkingar spurði forsætisráðherra hvort til stæði að breyta sóttvarnalögum í óundirbúnum fyrirspurnatíma á Alþingi í dag. Ekki við núverandi fyrirkomulag að sakast að mati forsætisráðherra, heldur við þá sem fylgja ekki reglum.
Kjarninn 19. apríl 2021
Sigríður Ólafsdóttir verður í öðru sæti listans og Eiríkur Björn í því fyrsta.
Eiríkur Björn og Sigríður leiða Viðreisn í Norðausturkjördæmi
Fyrrverandi bæjarstjóri á Fljótsdalshéraði og Akureyri verður oddviti Viðreisnar í Norðausturkjördæmi í komandi kosningum.
Kjarninn 19. apríl 2021
Meira eftir höfundinnBjarni Jónsson