Fullveldið?

En mér finnst umræðan um fullveldi þjóðarinnar í heimi þjóðanna ansi glannaleg. Því það frelsi er auðvitað háð ákveðnum ramma sem íslenska þjóðin ræður býsna litlu um.

Auglýsing

Nú eru tutt­ugu mán­uðir síðan að íslend­ing­ar ­fögn­uði stoltir ald­ar­af­mæli „full­veld­is“ þjóð­ar­innar með mörgum áferð­ar­fal­legum ræð­u­m og veislu­gleði.  Nokkrum mán­uðum síðar er haldin hátíð í félags­heim­il­inu Tjarn­ar­lundi á Skoll­hóli í Saur­bæ, í Döl­u­m vest­ur.  

Sturlu­há­tíð var við­burð­ur­inn nefndur til að minn­ast með­ stolti sagna­rit­ar­ans St­urlu Þórð­ar­sonar og fór vel á því að tengja  hann við ald­ar­af­mæli 1. Des 1918. Þar voru margir höfð­ingjar mættir og margar ræður fluttar ásamt tón­mennt.

 Helsti prímus og hvata­maður til að vekja athygl­i á merkum menn­ing­ar­arfi frá fornu fari og sögu byggð­ar­lags dala­manna nú er Svav­ar ­Gests­son fyrr­ver­andi ráð­herra og rit­stjóri. Þar er sagna­rit­ar­inn hafður í stafn­i minn­ing­anna.

Auglýsing

Aðal­ræð­u ­dags­ins flutti Katrín Jakops­dóttir for­sæt­is­ráð­herra, sem var allt í senn sagn­fræði­leg og ákveðið kast­ljós á þá miklu póli­tísku atburði sem fóru fram á þessum tímum á Íslandi þegar raun­veru­leg sverð og spjót voru helstu vopn ­stjórn­mál­anna. En einnig bendir hún á gríð­ar­legar breyt­ingar þegar sagna­gerðin verð­ur­ ­form­leg og skrá­sett á skinn.

Á þessum tíma riðu karlar um héröð með alvopn­aða her­menn í stórum flokkum til að koma höggi á póli­tíska and­stæð­inga og þess er síðan gætt að sagna­þulir segðu eft­irá sög­una rétt að mat­i ­sig­ur­veg­ar­ana í hvert skipti.

Á Al­þingi mættu síðan þessir her­menn ásamt höfð­ingjum sínum og stöpp­uðu vopnum í hraunið á Þing­völlum og otuðu þeim hver framan í ann­an. Hver sá höfð­ingi hafð­i ­sigur og mesta mála­fylgju sem sýndi mestan styrk­inn.

Þetta ásamt blönd­uðum trú­ar­brögðum sýndi að mestu menn­ingu þessa tíma og hvern­ig ung­menni voru seld milli höfð­ingja til að tryggja stöð­ug­leika með þjóð­inn­i. Friður ótt­ans. Þetta sam­fé­lag var sam­sett af herkóngum og und­ir­sátum þeirra í marga ætt­liði, kúg­uðum konum og þeirra ­börnum ásamt ófrjálsum þræl­u­m. 

  



Auð­vitað var ríkj­andi menn­ing í land­inu alveg frá því að landið byggð­ist og löngu áður en rit­mál var tekið upp. Nokkuð sem ekki var bundið við form­legar hand­verks­grein­ar. Ríkj­andi var munn­leg sagna­list og fólk sem sér­hæfði sig sem sagna­þulir er var auð­vitað ákveðið hand­verk í sjálfu sér­.  

Katrín bendir á þá stað­reynd að rétt skráð eft­irá sagan skipti nú höfð­ingj­ana miklu ­máli og varð horn­steinn í valda­bar­áttu þess­ara aðila. Það er að segja að sagan sé sögð sig­ur­veg­ara dags­ins í vil og skrá­sett og því fylgt eftir með valdi að fjöld­inn ­sam­þykki þá sögu sem sögð er. 

Ekki er gott að gera sér grein fyrir því hverjir hinir raun­veru­legu sagna­rit­arar eru, en tæp­lega hafa það verið höfð­in­gj­arnir sjálf­ir. Lík­leg­ast er að þeir séu ­rit­stjórar sagn­anna og hafi haft fjölda fólk í verk­um.

Kunna og velkunn­andi sagna­þuli er hafi haldið um sögu­þráð­inn og síðan sér­stakir vel ­mennt­aðir skrif­arar er hafi fest text­ann á skinn og enn aðrir sem hafa geng­ið frá sög­unni í eins­konar bæk­ur.

Það hlýtur að hafa þurft að hafa bæði færni og þekk­ingu í staf­setn­ingu til að geta ­ritað góð hand­rit og góða kunn­áttu til að búa um hand­rit­in.

Á síð­ari tímum hafa það verið bæk­ur, tíma­rit, dag­blöð, útvarp og sjón­varp sem hafa þjón­að þessum þörfum valda­haf­anna. Nú eftir að „inter­net­ið“ kemur til sög­unnar eru verða ótrú­legar breyt­ingar sem hafa hleypt öllum almenn­ingi að umræð­unni. Eng­in veit í dag hvert þessi þróun leiðir sam­fé­lög­in.

Ég er út af fyrir sig sam­mála rit­stjór­anum um að íslenskt sam­fé­lag hvíli á menn­ingu þess. En ég er alls ekki viss um að við séu sam­mála um hvað raun­veru­leg menn­ing er.  Ýmsir hags­muna aðilar segja að hún­ teng­ist eitt­hvað ein­stökum teg­undum af hand-verki umfram eitt og annað í sam­fé­lags­gerð­inn­i.  Það er ansi mikil ein­föld­un. Umræða um það kemst ekki fyrir í þessum texta.  

En mér finnst umræðan um full­veldi þjóð­ar­innar í heimi þjóð­anna sé ansi gl­anna­leg.  Því það frelsi er auð­vitað háð á­kveðnum ramma sem íslenska þjóðin ræður býsna litlu um.  Þar eru það ýmis ríkja­sam­bönd á okkar heims­svæð­i og her­veldi sem eru þeir aðilar sem setja okkur slíkan ramma.

Eitt er þó alveg víst, að enn eru vopnin notuð í póli­tískri valda­bar­áttu valda­manna og enn er ­stapp­að. Nema hvað vopnin eru marg­falt öfl­ugri nú og í því ofbeldi er „inter­net­ið“ sí­fellt að verða alls ráð­andi tækni í allri vopna­gerð­inni með fjöl­breytt­u­m fjar­stýr­inga bún­að­i. 

Kristján Þór Júlíusson, sjávarútvegsráðherra.
FAO vinni úttekt á viðskiptaháttum útgerða í þróunarlöndum
Kristján Þór Júlíusson, sjávarútvegsráðherra mun hafa frumkvæði að því Alþjóðamatvælastofnunin vinni úttekt á viðskiptaháttum útgerða sem stunda veiðar og eiga í viðskiptum með aflaheimildir í þróunarlöndum.
Kjarninn 19. nóvember 2019
Björgólfur úr stjórn Sjóvá „vegna anna“
Björgólfur Jóhannsson hefur ákveðið að víkja tímabundið úr stjórn Sjóvá. Hann var stjórnarformaður félagsins. Björgólfur tók nýverið við forstjórastöðunni hjá Samherja.
Kjarninn 19. nóvember 2019
Julian Assange
Rannsókn gegn Assange felld niður
Samkvæmt WikiLeaks hefur rannsókn á hendur Julian Assange verið felld niður. Ritstjóri miðilsins, Kristinn Hrafnsson, segir að um réttarfarsskandal sé að ræða.
Kjarninn 19. nóvember 2019
GAMMA lokar starfsstöð sinni í Garðarstræti og flytur til Kviku
GAMMA, sem fór mikinn í íslensku fjármálalífi síðastliðinn áratug, er nú vart til nema að nafninu til. Starfsemi fyrirtækisins hefur verið flutt í nýjar höfuðstöðvar Kviku.
Kjarninn 19. nóvember 2019
Fjármálaráðherra Noregs segir að DNB þurfi að leggja öll spil á borðið
Siv Jensen, fjármálaráðherra Noregs segir að rannsaka þurfi í kjölinn það sem norskir fjölmiðlar hafa kallað stærsta peningaþvættishneyksli í sögu þjóðarinnar. Það snýst um viðskipti ríkisbankans DNB við íslenska fyrirtækið Samherja.
Kjarninn 19. nóvember 2019
Dagur B. Eggertsson, borgarstjóri.
„Lágmarkskrafa að Eyþór Arnalds og Samherji geri hreint fyrir sínum dyrum“
Borgarstjóri segir að birting Samherjaskjalanna sýni viðskipti Eyþór Arnalds, oddvita Sjálfstæðisflokksins í borgarstjórn, við Samherja um hlut í Morgunblaðinu í nýju ljósi. Hann segir að það gangi ekki að enn sé ótal spurningum ósvarað um þau viðskipti.
Kjarninn 19. nóvember 2019
Svavar Guðmundsson
Þoþfbsoemssoh
Kjarninn 19. nóvember 2019
Guðni Th. Jóhannesson, forseti Íslands.
Íslendingar verði að geta borið höfuðið hátt í útlöndum
Forseti Íslands segir að Íslendingar verði að geta borið höfuðið hátt í útlöndum, ekki síst þau sem hafi notið trausts til trúnaðarstarfa fyrir land og þjóð.
Kjarninn 19. nóvember 2019
Meira eftir höfundinnKristbjörn Árnason