Kosningarnar í Bandaríkjunum og langtímaáhrif þeirra

Niðurstöður nýafstaðinna kosninga vestanhafs munu ekki einungis ákvarða samsetningu Bandaríkjaþings næstu tvö árin. Þær gætu haft mikil áhrif á komandi kosningar til að minnsta kosti næstu tólf ára.

Auglýsing

Í byrjun mán­að­ar­ins tókst demókrötum að ná meiri­hluta í full­trúa­deild Banda­ríkja­þings í fyrsta sinn í átta ár. Sama kvöld tap­aði flokk­ur­inn þing­mönnum í öld­unga­deild­inni og varð fyrir von­brigðum í rík­is­stjóra­kosn­ingum í ríkjum á borð við Flór­ída, Georgíu og Ohio. Þótt þessar vend­ingar hafi ef til vill fengið mesta athygli var þetta ekki það eina sem gerð­ist. Demókratar náðu völdum og laga­breyt­ingar voru sam­þykktar í lyk­il­ríkjum með hætti sem mun hafa mikil áhrif á póli­tískt lands­lag næstu árin, að minnsta kosti til árs­ins 2030.

Aukin þátt­taka í kosn­ing­um?

Tony Evers og Gretchen Whit­mer, sem bæði eru demókrat­ar, sigr­uðu rík­is­stjóra­kosn­ing­arnar í Wisconsin og Michigan og flokks­bróðir þeirra, Tom Wolf, náði end­ur­kjöri í Penn­syl­van­íu. Þetta voru ríkin þrjú sem komu Don­ald Trump í Hvíta húsið í kosn­ing­unum 2016 en hann sigr­aði þau naum­lega með sam­tals tæp­lega 78.000 atkvæða mun. Michigan hefur haft slæmt orð á sér vegna lélegra reglna um fram­kvæmd kosn­inga: kjós­endur þurfa að skrá sig að minnsta kosti 30 dögum fyrir kjör­dag, erfitt er að fá leyfi til að kjósa utan kjör­fundar og rað­ir, sem mynd­ast á kjör­stað, eru með þeim lengstu í Banda­ríkj­un­um. 

Á þessu verður vænt­an­lega breyt­ing: Kjós­endur í Michigan sam­þykktu stjórn­ar­skrár­breyt­ingar sem taka á öllum þessum vanda­málum og ættu að auð­velda fólki að nýta kosn­inga­rétt sinn. Gretchen Whit­mer, sem tekur við rík­is­stjóra­stólnum á nýárs­dag, gerði sams konar breyt­ingar að einu af aðal­á­herslu­efnum sínum í lið­inni kosn­inga­bar­átt­u. ­Fyrir nokkrum árum settu repúblikanar í Wisconsin mjög ströng lög um skil­ríki sem þarf að fram­vísa á kjör­stað. Slíkar regl­ur, líkt og fyrr­nefndar reglur í Michig­an, leiða til minni kjör­sóknar og þá einkum hjá minni­hluta­hópum en þeir eru mun lík­legri til að kjósa demókrata. 

Auglýsing

Mun færri Wiscons­in-­búar kusu í kosn­ing­unum 2016 en í fyrri kosn­ingum og var fækk­unin mest á svæðum þar sem blökku­menn eru í meiri­hluta. Eitt af kosn­inga­lof­orðum Tony Evers, verð­andi rík­is­stjóra Wiscons­in, var að snúa þess­ari þróun við og auð­velda almenn­ingi að nýta kosn­inga­rétt sinn. Og þegar Tom Wolf náði end­ur­kjöri sem rík­is­stjóri Penn­syl­vaníu varð ljóst að metn­að­ar­full áætlun hans um að greiða úr ann­mörkum á fram­kvæmd kosn­inga í rík­inu heldur velli. Kjós­endur í Flór­ída sam­þykktu að leyfa fyrr­ver­andi föngum að kjósa frá og með 2020 og við það bæt­ast rúm­lega milljón kjós­endur við kjör­skrá. Gömlu regl­urnar bitn­uðu einkum á minni­hluta­hópum þar sem þeir eru mun lík­legri til að vera fang­els­að­ir. Þótt Flór­ída sé þriðja fjöl­menn­asta ríki Banda­ríkj­anna er oft mjótt á munum í kosn­ingum þar, til dæmis skildu aðeins 10.033 atkvæði milli fram­bjóð­enda til öld­unga­deild­ar­innar í ár og árið 2000 mun­aði 537 atkvæðum á George W. Bush og Al Gore.

Þetta þýðir auð­vitað ekki að demókratar eigi sigur vísan gegn Trump í þessum ríkjum árið 2020, og þetta þarf heldur ekki endi­lega að þýða að þeir hefðu unnið árið 2016 hefðu þessar breyt­ingar gengið í gegn fyrr. Fjöl­margir ólíkir þættir hafa jú áhrif á kosn­ing­ar. Þó er ljóst að þetta eru góðar fréttir fyrir lýð­ræði þar sem auð­veld­ara verður fyrir íbúa ríkj­anna að ganga til kosn­inga — og þá sér­stak­lega fyrir minni­hluta­hópa sem verða helst fyrir barð­inu á ströngum reglum um kosn­ing­ar. Ef þetta leiðir til auk­innar kjör­sóknar minni­hluta­hópa mun það eitt og sér hjálpa demókrötum — en ómögu­legt er að vita hvort það muni hafa nokkur áhrif á nið­ur­stöður kosn­ing­anna 2020.

Kjör­dæma­hag­ræð­ing

Helstu lang­tíma­á­hrif kosn­ing­anna 2018 verða þó ef til vill á sviði kjör­dæma­skip­an­ar. Árið 2020 fer fram opin­bert mann­tal í Banda­ríkj­unum — en það ger­ist á 10 ára fresti — og full­trúa­deild­ar­þing­sætum verður úthlutað milli ríkj­anna í sam­ræmi við fólks­fjölda. Vegna fólks­fjölda­breyt­inga munu New York og Ill­in­ois senni­lega tapa sætum en Texas og Flór­ída bæta við sig, svo dæmi séu tek­in. Í kjöl­farið mun ráða­mönnum í hverju ríki fyrir sig gef­ast tæki­færi til að teikna öll full­trúa­deild­ar­kjör­dæmi rík­is­ins upp á nýtt. Margir rík­is­stjórar og rík­is­þing­menn sem náðu kjöri í nýliðnum kosn­ingum verða enn við völd og munu koma að þessu skipu­lagi.

Þegar kjör­dæmin eru teiknuð upp á nýtt hafa ráða­menn til­hneig­ingu að teikna þau þannig að þau henti sínum flokki á kostnað hins flokks­ins. Það er ýmist gert með því að þjappa sem flestum kjós­endum and­stæð­ings­ins í eitt og sama kjör­dæmið eða með því að dreifa þeim milli sem flestra kjör­dæma þannig að þau verða stundum stórfurðu­leg í lag­inu. Athæfið er kallað gerrym­and­er­ing (sem hefur stundum verið þýtt sem kjör­dæma­hag­ræð­ing) og er ekki nýtt af nál­inni — það er raunar nefnt eftir Elbridge Gerry sem var rík­is­stjóri Massachu­setts 1810-1812.

Repúblikanar gjörsigr­uðu kosn­ingar víða í Banda­ríkj­unum árið 2010 og gátu því ákvarðað kjör­dæma­skipan fyrir full­trúa­deild­ina og rík­is­þing sér í hag. Þetta gerð­ist til dæmis með mjög afger­andi hætti í Ohio, Michig­an, Norð­ur­-Kar­ólínu og Penn­syl­vaníu. Demókratar eru ekki alsaklausir af athæf­inu — til dæmis eru kjör­dæmi Mar­yland með þeim verstu hvað varðar kjör­dæma­hag­ræð­ingu. Athæfið hefur þó á heild­ina litið gagn­ast repúblikönum umtals­vert á síð­ustu árum og hefur raunar aldrei verið jafn­öfga­fullt og í dag, meðal ann­ars vegna þess að nýlegar fram­farir varð­andi upp­lýs­inga­öflun um kjós­endur hafa auð­veldað ráða­mönnum að vita hvers konar kjör­dæma­skipt­ing hagn­ast þeirra flokki. Þetta leiddi til þess að demókratar þurftu að fá að minnsta kosti 5% fleiri atkvæði en repúblikanar á lands­vísu til að eiga mögu­leika á að ná full­trúa­deild­inni í ár. Til dæmis fengu demókratar rúm­lega 1% fleiri atkvæði á lands­vísu árið 2012 en aðeins 46% þing­sæt­anna. Þeim tókst tak­markið samt sem áður í nýliðnum kosn­ingum — demókratar virð­ast hafa fengið um 8% fleiri atkvæði á lands­vísu og um 54% þing­sæt­anna.

Núna er útlit fyrir breyt­ingar víða — í stað þess að stjórn­mála­menn sjái um end­ur­skipu­lagn­ingu kjör­dæmanna verður hún sums staðar í höndum óháðra eða þverpóli­tískra nefnda. Ferlið er nú þegar með þeim hætti í Kali­forn­íu, Arizona og Was­hington-­ríki svo dæmi séu tek­in. Í nýliðnum kosn­ingum sam­þykktu kjós­endur í Colora­do, Mis­so­uri, Michigan og Utah laga­breyt­ingar um slíkar breyt­ingar sem ættu að minnka líkur á kjör­dæma­hag­ræð­ingu í ríkj­unum — og í maí voru sams konar breyt­ingar sam­þykktar í Ohio. Í Penn­syl­vaníu höfðu breyt­ingar á kjör­dæma­skipan þegar gengið í gegn þökk sé nýlegum dómi í hæsta­rétti rík­is­ins. Demókratar fengu 53% atkvæða til full­trúa­deild­ar­innar í Penn­syl­vaníu og helm­ing þing­sæta sem er mikil breyt­ing frá síð­ustu kosn­ing­um: árið 2016 fengu demókratar 48% atkvæða en aðeins 27% þing­sæta. Ef þró­unin í öðrum ríkjum verður svipuð og í Penn­syl­vaníu gætu kom­andi kosn­ingar til full­trúa­deild­ar­innar orðið mun sann­gjarn­ari næsta ára­tug­inn og þing­sæti hugs­an­lega í meira sam­ræmi við atkvæða­fjölda en áður hefur ver­ið.

Kærkomin vaxtalækkun - Frekari vaxtalækkun í pípunum?
Það kom ekki á óvart að meginvextir Seðlabanka Íslands hafi lækkað í morgun. Nú er spurningin: verður gengið enn lengra?
Kjarninn 22. maí 2019
Tveir landsréttardómarar sækja um embætti landsréttardómara
Þrír þeirra sem sækja um stöðu Landsréttardómara eru á meðal þeirra fjögurra sem Sigríður Á. Andersen fjarlægði af lista sem hæfisnefnd hafði lagt fyrir. Tveir aðrir umsækjendur eru á meðal þeirra fjögurra sem Sigríður bætti á listann.
Kjarninn 22. maí 2019
Helga Dögg Sverrisdóttir
Nemendur beita kennara ofbeldi
Kjarninn 22. maí 2019
Aðsókn í listkennsludeild LHÍ eykst um ríflega 120 prósent
Aðsókn í listkennsludeild Listaháskóla Íslands jókst um ríflega 120 prósent á milli áranna 2018 og 2019 en nú standa yfir inntökuviðtöl við deildina.
Kjarninn 22. maí 2019
Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar.
Efling kallar eftir ábendingum um vanefndir
Efling hefur fengið ábendingar um að fyrirtæki hafi brugðist við launahækkunum í nýjum kjarasamningi með því að taka af starfsfólki bónusa, aukagreiðslur og ýmis konar hlunnindi. Félagið kallar eftir frekari ábendingum frá félagsmönnum um slíkar aðgerðir.
Kjarninn 22. maí 2019
Katrín Jakobsdóttir
„Líkamar kvenna eru dregnir inn í pólitíska umræðu“
Forsætisráðherra segir að líkamar kvenna séu dregnir inn í pólitíska umræðu með hætti sem ætti að heyra sögunni til og grafið sé undan fyrri sigrum í baráttu kvenna fyrir yfirráðum yfir sínum eigin líkama.
Kjarninn 22. maí 2019
Ástráður Haraldsson
Ástráður meðal umsækjenda um stöðu landsréttardómara
Ástráður Haraldsson, héraðsdómari, er á meðal þeirra sem sóttu um lausa stöðu landsréttardómara, en umsóknarfrestur rann út síðastliðinn mánudag.
Kjarninn 22. maí 2019
Sigríður segist hafa rætt við regluvörð og formann bankaráðs
Sigríður Benediktsdóttir, sem situr í bankaráði Landsbankans, segir það ekki rétt að hún hafi sam­þykkt að sitja í nefnd sem metur hæfi umsækjenda um stöðu seðlabankastjóra án þess að bera það undir for­mann banka­ráðs eða reglu­vörð Landsbank­ans.
Kjarninn 22. maí 2019
Meira eftir höfundinnArnór Gunnar Gunnarsson