Foreldrar bera ábyrgð á börnum sínum þrátt fyrir skilnað

Auglýsing

Kjarna­fjöl­skyldan var einu sinni karl, kona, þrjú börn og hundur en getur í dag verið alls­kon­ar. Það geta verið karl, karl, barn/­börn, hundur og kött­ur, þið skiljið hvert ég er að fara. Fjöl­skyldur eru alls­konar og í vax­andi mæli búa börn á tveimur heim­il­um. Enda er það svo að kerfið okkar gerir ráð fyrir að for­eldrar fari sam­eign­lega með for­sjá barna sinna eftir skilnað nema annað sé ákveð­ið. 

Í sam­eig­in­legri for­sjá eiga for­eldrar að hafa sam­ráð um allar meiri­háttar ákvarð­anir er varða barn­ið. Eðli­lega því skylda for­eldra hverfur ekki við skiln­að. Þá er gert ráð fyrir að for­eldra sam­mælist um lög­heim­ili barns­ins. Það er þáttur sem vissu­lega veldur oft vand­kvæðum og árekstrum for­eldr­anna á milli enda ótelj­andi rétt­indi og skyldur tengdar lög­heim­ili, tvö­falt lög­heim­ili væri efni í heila ef ekki nokkrar grein­ar. En það ekki það sem ég ætla að fjalla um hér. Heldur hvaða upp­lýs­ingar fá for­ræð­is­for­eldrar um börn sín og hvernig geta þeir sinnt skyldu sinni sem for­eldri sé barnið ekki með lög­heim­ili hjá þeim.

Rétt­indi og skyldur for­eldra eftir skilnað

For­eldrar bera ábyrgð á börnum sínum þrátt fyrir skiln­að. Það hlýtur að vera eðli­legt að báðir for­sjár­for­eldrar hafi aðgengi að upp­lýs­ingum um barn sitt og geti fylgt eftir ýmiss konar þjón­ustu er barnið varðar t.d að stofna banka­reikn­ing, panta tíma hjá lækni, fá upp­lýs­ingar frá Sjúkra­trygg­ing­um, kaupa trygg­ingar o.s.frv. En stað­reyndin er sú að for­sjá­for­eldri sem ekki er með lög­heim­ili barns er gert mjög erfitt fyrir við að sinna slíkum verk­um.

Auglýsing

Ég hef vakið athygli á þessu í þing­ræð­um, lagt fram fyr­ir­spurnir og óskað eftir sér­stakri umræðu um mál­ið. Í svari heil­brigð­is­ráð­herra til mín (þingskjal 819/149) kemur í ljós að með fram­kvæmd sinni brjóta Sjúkra­trygg­ingar Íslands á per­sónu­vernd barna í ein­hverjum til­fell­um. Þrátt fyrir að Per­sónu­vernd hafi gert athuga­semdir við fram­kvæmd­ina og komið með til­lögu að lausn.

Leyfið mér að útskýra út á hvað þetta geng­ur.

Ég spurði hverjir fengju bréf þegar um væri að ræða mál­efni barna og hvort þau væru stíluð á báða for­ráða­menn eða ein­göngu á lög­heim­ili barns­ins og þá hvern. Svar ráð­herra byggir á upp­lýs­ingum frá Sjúkra­trygg­ingum Íslands en þeir not­ast við gagna­grunn Þjóð­skrár og þegar verið er að senda út upp­lýs­ingar vegna barns er ekki sent á báða for­ráða­menn barns­ins heldur er sent á fjöl­skyldu­númer barns­ins en það ræð­ast af elsta ein­stak­ling fjöl­skyld­unnar sem skil­greind er á lög­heim­ili barns­ins. Þannig er ekki einu sinni víst að annar for­ráða­maður barns­ins fái bréfið ef for­eldrið er í sam­búð eða gift eldri ein­stak­ling. Í slíkum til­fellum berst til­kynn­ing fóst­ur­for­eldri sem ekki hefur for­ræði yfir barn­inu.

Ráðu­neytið hefur nú í kjöl­far fyr­ir­spurnar minnar áréttað athuga­semd­irnar við Sjúkra­trygg­ingar Íslands. En ég hygg að vanda­málið sé kerf­is­lægt og liggi víðar en hjá Sjúkra­trygg­ing­um.

Kerfin eiga að vinna með og fyrir okkur

Núver­andi þjóð­skrár­kerfi var tekið í notkun árið 1986 en með því eru ein­stak­lingar tengdir saman í þjóð­skrá með svoköll­uðu fjöl­skyldu­núm­eri. Á heima­síðu Þjóð­skrár segir m.a „Fjöl­skyldu­núm­erið hefur verið notað á marg­vís­legan hátt í gegnum tíð­ina, t.d. við töl­fræði­úr­vinnslu hjá Hag­stofu Íslands og í tengslum við skatta- og almanna­trygg­inga­mál.

Fjöl­skyldu­núm­erið þjónar enn í dag þeim til­gangi sem því var upp­haf­lega ætlað þ.e. að vera sam­teng­ing á milli ein­stak­linga á lög­heim­ili, en því var aldrei ætlað að veita upp­lýs­ingar um hverjir væru for­eldrar barns né hverjir fara með for­sjá þess.“ Hvaða kerfi á þá að veita slíkar upp­lýs­ing­ar?

Þjóð­skrá hlýtur að fá ítrek­aðar spurn­ingar og kvart­anir vegna mála af þessu tagi enda er fjöl­skyldu­núm­era­kerf­inu lýst sér­stak­lega á heima­síðu stofn­unn­ar­innar með dæmisögu um Jón og Gunnu. Þar eru líka spurn­ingar og svör við t.d. af hverju er ég ekki skráð sem for­eldri barns míns í þjóð­skrá? Af hverju sjá opin­berar stofn­anir og t.d. bankar ekki að ég fer með for­sjá barns míns? Og af hverju fær stjúp­for­eldri mark­póst og til­kynn­ingar um barn mitt en ekki ég sem er for­eldri og fer með for­sjá? Svörin eru öll á þá leið að kerfið not­ist við fjöl­skyldu­númer og að kerfið skrái vensl á milli ein­stak­linga með tak­mörk­uðum hætti og taki t.a.m. ekki til fjöl­skyldu- og skyld­leika­tengsla né veiti upp­lýs­ingar um for­sjá barna.

Lausnin er að hægt sé að sækja um vott­orð hjá Þjóð­skrá um að þú sért í raun móðir eða faðir barns og farir með for­sjá og svo skaltu gjöra svo vel og hafa á þér vott­orðið og mæta með það í banka­úti­bú­ið, nú eða bara þegar þú þarft að sanna það að þú eigir nú eitt­hvað í þessu barni og berir skyldu til að sinna því.

Kerfin eru ekki til fyrir kerfið sjálft heldur okk­ur. Kerfið á að vinna með og fyrir fjöl­skyldur í land­inu. Stór hluti fjöl­skyldna eru nú sam­settar og stór­hluti barna býr í raun á tveimur heim­il­um. Þrátt fyrir að margir telji að lausnin á þessum vanda sé tvö­föld lög­heim­ilis skrán­ing þá fylgja því ýmis vanda­mál sem við höfum enn ekki náð að leysa. En hversu erfitt getur verið fyrir Þjóð­skrá að halda utan um hverjir hafi for­ræði yfir börnum og að miðla þeim upp­lýs­ingum eins og öðrum upp­lýs­ingum sem Þjóð­skrá miðl­ar?

Virði Icelandair rýkur upp í fyrstu viðskiptum
Icelandair Group er eina félagið í Kauphöllinni sem hækkar í virði í fyrstu viðskiptum dagsins. Arion banki, helsti lánardrottinn WOW air, lækkar mest.
Kjarninn 22. mars 2019
Ingibjörg Dögg Kjartansdóttir og Jón Trausti Reynisson eru ritstjórar Stundarinnar.
Stundin vann lögbannsmálið í Hæstarétti – Málinu endanlega lokið
Lögbannsmálinu sem hófst nokkrum dögum fyrir kosningar haustið 2017, og snerist um fréttaskrif um fjármál þáverandi forsætisráðherra, er endalega lokið með dómi Hæstaréttar.
Kjarninn 22. mars 2019
Silja Bára Ómarsdóttir
Silja Bára nýr formaður Jafnréttisráðs
Forsætisráðherra, hefur skipað Dr. Silju Báru Ómarsdóttur, dósent við Stjórnmálafræðideild Háskóla Íslands, sem formann Jafnréttisráðs. Hún tekur við af Árelíu Eydísi Guðmundsdóttur.
Kjarninn 22. mars 2019
Upprisa hins illa
Jacinda Ardern forsætisráðherra Nýja-Sjálands hefur tekist á við myrkasta tíma í sögu landsins með því að reyna að setja sig í spor fórnarlamba mannskæðustu skotárásar í sögu landsins.
Kjarninn 22. mars 2019
Sólveig Anna Jónsdóttir
Yfir 2.000 manns hófu verkföll í nótt
Sólarhringsverkfall Eflingar og VR hófst á miðnætti í nótt, en það nær til ríflega 2.000 starfsmanna á tilteknum hótelum og rútufyrirtækjum á starfssvæði félaganna.
Kjarninn 22. mars 2019
Sara Dögg Svanhildardóttir
Pólitíkin, peningarnir og forgangsröðunin
Kjarninn 22. mars 2019
Ríkisstjórnin bindur vonir við farsæla niðurstöðu
Í tilkynningu Icelandair til kauphallar kemur fram að viðræður félagsins við WOW air fari fram í samráði við stjórnvöld.
Kjarninn 21. mars 2019
Indigo slítur viðræðum við WOW – Viðræður hafnar við Icelandair
Tilkynnt var um það í kvöld að Indigo Partners hafi slitið viðræðum sínum um aðkomu að rekstri WOW air. Viðræður eru hafnar við Icelandair í staðinn.
Kjarninn 21. mars 2019
Meira eftir höfundinnBryndís Haraldsdóttir