Foreldrar bera ábyrgð á börnum sínum þrátt fyrir skilnað

Auglýsing

Kjarna­fjöl­skyldan var einu sinni karl, kona, þrjú börn og hundur en getur í dag verið alls­kon­ar. Það geta verið karl, karl, barn/­börn, hundur og kött­ur, þið skiljið hvert ég er að fara. Fjöl­skyldur eru alls­konar og í vax­andi mæli búa börn á tveimur heim­il­um. Enda er það svo að kerfið okkar gerir ráð fyrir að for­eldrar fari sam­eign­lega með for­sjá barna sinna eftir skilnað nema annað sé ákveð­ið. 

Í sam­eig­in­legri for­sjá eiga for­eldrar að hafa sam­ráð um allar meiri­háttar ákvarð­anir er varða barn­ið. Eðli­lega því skylda for­eldra hverfur ekki við skiln­að. Þá er gert ráð fyrir að for­eldra sam­mælist um lög­heim­ili barns­ins. Það er þáttur sem vissu­lega veldur oft vand­kvæðum og árekstrum for­eldr­anna á milli enda ótelj­andi rétt­indi og skyldur tengdar lög­heim­ili, tvö­falt lög­heim­ili væri efni í heila ef ekki nokkrar grein­ar. En það ekki það sem ég ætla að fjalla um hér. Heldur hvaða upp­lýs­ingar fá for­ræð­is­for­eldrar um börn sín og hvernig geta þeir sinnt skyldu sinni sem for­eldri sé barnið ekki með lög­heim­ili hjá þeim.

Rétt­indi og skyldur for­eldra eftir skilnað

For­eldrar bera ábyrgð á börnum sínum þrátt fyrir skiln­að. Það hlýtur að vera eðli­legt að báðir for­sjár­for­eldrar hafi aðgengi að upp­lýs­ingum um barn sitt og geti fylgt eftir ýmiss konar þjón­ustu er barnið varðar t.d að stofna banka­reikn­ing, panta tíma hjá lækni, fá upp­lýs­ingar frá Sjúkra­trygg­ing­um, kaupa trygg­ingar o.s.frv. En stað­reyndin er sú að for­sjá­for­eldri sem ekki er með lög­heim­ili barns er gert mjög erfitt fyrir við að sinna slíkum verk­um.

Auglýsing

Ég hef vakið athygli á þessu í þing­ræð­um, lagt fram fyr­ir­spurnir og óskað eftir sér­stakri umræðu um mál­ið. Í svari heil­brigð­is­ráð­herra til mín (þingskjal 819/149) kemur í ljós að með fram­kvæmd sinni brjóta Sjúkra­trygg­ingar Íslands á per­sónu­vernd barna í ein­hverjum til­fell­um. Þrátt fyrir að Per­sónu­vernd hafi gert athuga­semdir við fram­kvæmd­ina og komið með til­lögu að lausn.

Leyfið mér að útskýra út á hvað þetta geng­ur.

Ég spurði hverjir fengju bréf þegar um væri að ræða mál­efni barna og hvort þau væru stíluð á báða for­ráða­menn eða ein­göngu á lög­heim­ili barns­ins og þá hvern. Svar ráð­herra byggir á upp­lýs­ingum frá Sjúkra­trygg­ingum Íslands en þeir not­ast við gagna­grunn Þjóð­skrár og þegar verið er að senda út upp­lýs­ingar vegna barns er ekki sent á báða for­ráða­menn barns­ins heldur er sent á fjöl­skyldu­númer barns­ins en það ræð­ast af elsta ein­stak­ling fjöl­skyld­unnar sem skil­greind er á lög­heim­ili barns­ins. Þannig er ekki einu sinni víst að annar for­ráða­maður barns­ins fái bréfið ef for­eldrið er í sam­búð eða gift eldri ein­stak­ling. Í slíkum til­fellum berst til­kynn­ing fóst­ur­for­eldri sem ekki hefur for­ræði yfir barn­inu.

Ráðu­neytið hefur nú í kjöl­far fyr­ir­spurnar minnar áréttað athuga­semd­irnar við Sjúkra­trygg­ingar Íslands. En ég hygg að vanda­málið sé kerf­is­lægt og liggi víðar en hjá Sjúkra­trygg­ing­um.

Kerfin eiga að vinna með og fyrir okkur

Núver­andi þjóð­skrár­kerfi var tekið í notkun árið 1986 en með því eru ein­stak­lingar tengdir saman í þjóð­skrá með svoköll­uðu fjöl­skyldu­núm­eri. Á heima­síðu Þjóð­skrár segir m.a „Fjöl­skyldu­núm­erið hefur verið notað á marg­vís­legan hátt í gegnum tíð­ina, t.d. við töl­fræði­úr­vinnslu hjá Hag­stofu Íslands og í tengslum við skatta- og almanna­trygg­inga­mál.

Fjöl­skyldu­núm­erið þjónar enn í dag þeim til­gangi sem því var upp­haf­lega ætlað þ.e. að vera sam­teng­ing á milli ein­stak­linga á lög­heim­ili, en því var aldrei ætlað að veita upp­lýs­ingar um hverjir væru for­eldrar barns né hverjir fara með for­sjá þess.“ Hvaða kerfi á þá að veita slíkar upp­lýs­ing­ar?

Þjóð­skrá hlýtur að fá ítrek­aðar spurn­ingar og kvart­anir vegna mála af þessu tagi enda er fjöl­skyldu­núm­era­kerf­inu lýst sér­stak­lega á heima­síðu stofn­unn­ar­innar með dæmisögu um Jón og Gunnu. Þar eru líka spurn­ingar og svör við t.d. af hverju er ég ekki skráð sem for­eldri barns míns í þjóð­skrá? Af hverju sjá opin­berar stofn­anir og t.d. bankar ekki að ég fer með for­sjá barns míns? Og af hverju fær stjúp­for­eldri mark­póst og til­kynn­ingar um barn mitt en ekki ég sem er for­eldri og fer með for­sjá? Svörin eru öll á þá leið að kerfið not­ist við fjöl­skyldu­númer og að kerfið skrái vensl á milli ein­stak­linga með tak­mörk­uðum hætti og taki t.a.m. ekki til fjöl­skyldu- og skyld­leika­tengsla né veiti upp­lýs­ingar um for­sjá barna.

Lausnin er að hægt sé að sækja um vott­orð hjá Þjóð­skrá um að þú sért í raun móðir eða faðir barns og farir með for­sjá og svo skaltu gjöra svo vel og hafa á þér vott­orðið og mæta með það í banka­úti­bú­ið, nú eða bara þegar þú þarft að sanna það að þú eigir nú eitt­hvað í þessu barni og berir skyldu til að sinna því.

Kerfin eru ekki til fyrir kerfið sjálft heldur okk­ur. Kerfið á að vinna með og fyrir fjöl­skyldur í land­inu. Stór hluti fjöl­skyldna eru nú sam­settar og stór­hluti barna býr í raun á tveimur heim­il­um. Þrátt fyrir að margir telji að lausnin á þessum vanda sé tvö­föld lög­heim­ilis skrán­ing þá fylgja því ýmis vanda­mál sem við höfum enn ekki náð að leysa. En hversu erfitt getur verið fyrir Þjóð­skrá að halda utan um hverjir hafi for­ræði yfir börnum og að miðla þeim upp­lýs­ingum eins og öðrum upp­lýs­ingum sem Þjóð­skrá miðl­ar?

Hitler, Hekla og hindúismi: Nýaldarnasistinn Savitri Devi
Tungutak fasista er farið að sjást aftur. Savitri Devi er ein einkennilegasta persónan sem komið hefur fram í uppsprettu öfgahópa. Flosi Þorgeirsson, sagnfræðingur, hefur kynnt sér sögu hennar.
Kjarninn 16. september 2019
Níu manns sækja um stöðu í Seðlabanka Íslands
Níu manns hafa sótt um stöðu framkvæmdastjóra fjármálastöðugleikasviðs í Seðlabanka Íslands. Á meðal umsækjenda eru Ásdís Kristjánsdóttir, Guðrún Ögmundsdóttir og Bryndís Ásbjarnardóttir.
Kjarninn 16. september 2019
Arna fimmta vinsælasta fyrirtækið
40 prósent Íslendinga segjast nú nota vörur frá Örnu að staðaldri, samkvæmt könnun MMR.
Kjarninn 16. september 2019
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið – Geta konur stjórnað?
Kjarninn 16. september 2019
Það á ekki lengur að vera hægt að fela hver sé raunverulegur eigandi félaga sem skráð eru á Íslandi.
Raunverulegir eigendur félaga eiga ekki lengur að geta falið sig
Hérlendis hefur verið hægt að komast upp með það að fela raunverulegt eignarhald félaga með ýmsum hætti. Margir nýttu sér það, meðal annars til að komast hjá uppgjöri á kröfum eða skattgreiðslum. Þessi leikur á ekki að vera gerlegur lengur.
Kjarninn 16. september 2019
Þóra Kristín Þórsdóttir
Opið bréf til Ásmundar Einars Daðasonar
Kjarninn 16. september 2019
Drónaárás í Sádí-Arabíu ýtir olíuverðinu upp á við
Aldrei í sögunni hefur olíuverð hækkað jafnt mikið á jafn skömmum tíma, eins og gerðist í kjölfar drónaárásar á olíuframleiðslusvæði Aramco í Sádí-Arabíu.
Kjarninn 16. september 2019
Segir ríkislögreglustjóra bera skyldu til að tilkynna um spillingu
Verðandi formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar segir að Haraldur Johannessen eigi að tilkynna um spillingu sem hann viti af. Í viðtali í gær lét hann í það skína að slík væri til staðar.
Kjarninn 15. september 2019
Meira eftir höfundinnBryndís Haraldsdóttir