Sérhæfða dótið og endalausa veislan

Auglýsing


Í hvert skipti sem ég hef fengið útborgað síð­ast­liðna fjóra mán­uði eða svo hef ég farið alveg þónokkrar ferðir í Kringl­una og í Smára­lind til að skoða tösku fyrir rækt­ina. Þið vitið svona sér­staka rækt­ar­tösku með vösum fyrir allt dótið sem þarf í rækt­ina, fyrir brús­ann, teygj­urnar og próteind­ún­k­ana. Allar nauð­synjarn­ar. Ástæð­an? Mér er farið að finn­ast mín gamla Nike taska ljót. Hún er ljót af því að hún er æpandi bleik og þó hlýtur mér hafi fund­ist hún flott á sínum tíma þegar ég keypti hana, kannski var hún í tísku þá ég bara hrein­lega man það ekki. Ég hef verið að reyna að sann­færa sjálfa mig um að ég eigi nú skilið nýja rækt­ar­tösku. Ég er búin að eiga þessa ljótu bleiku mjög lengi, lík­leg­ast um fimm ár, svo það er góð nýt­ing er það ekki? Og ný taska yrði svo mikil hvatn­ing til að fara oftar í rækt­ina og verða hraust­ari og betri mann­eskja. Það er nú ekk­ert að því að vilja vera hraust á sál og lík­ama. Í hvert skipti sem ég hef farið í þessa leið­angra mína þá hef ég byrjað að telja upp þessar og margar aðrar ástæður til kaupa. Ég myndi auð­vitað velja mér svarta og klass­íska, ein­hverja sem myndi ekki fara úr tísku á korteri. Tösku sem ég gæti sko klár­lega átt í alveg tíu ár eða meira. Hún yrði ald­urs­laus og full­kom­in, svona gáfu­leg kaup.



Afhverju er ég að segja ykkur þessa sögu og afhverju hef ég ekki bara keypt fjár­ans tösk­una ? Það er ein­fald­lega vegna þess að mig í raun vantar þessa tösku ekki neitt.



Ég hef verið að hugsa mikið um neyslu og kaup­hegðun ein­stak­linga í nútíma sam­fé­lagi. Hvernig við kaupum enda­laust án þess að spá nokkuð í hvaðan varan kem­ur, hvert hún fer eftir að við verðum leið á henni, hvernig hún mun nýt­ast okkur og hversu lengi. Ég á lík­leg­ast ófá tísku­slysin grafin í jörð. Skyrtur með göddum sem ég not­aði í tvö ár og henti svo í Rauða Kross­inn. Striga­skó af útsölu­mörk­uðum og flíkur í nýjasta neon - tísku­litn­um. Já það frið­aði sam­visku mína að ég setti alltaf allt í end­ur­vinnslu. Í raun mun lík­leg­ast helm­ing­ur­inn af því sem ég ein hendi frá mér af fatn­aði og fylgi­hlutum enda í stórri hrúgu í land­fyll­ingu á end­an­um. Ég fékk sumsé bull­andi sam­visku­bit og hef ekki getað keypt mér rækt­ar­tösku vegna þess. Ég get samt sagt mér að ég fer nú stundum og kaupi mér notað og Vin­tage og þess vegna sé ég ekki jafn slæm og aðr­ir. En er það svo? Og afhverju í ósköp­unum er til eitthvað sem heitir sér­stök rækt­arta­ska?

Auglýsing


Ég, eins og lík­leg­ast ótal aðr­ir, er mjög ginn­keypt fyrir alls konar vit­leysu sem er aug­lýst til mín á óbeinan eða beinan hátt. Það er auð­velt að plata mig. Ég dett á hvert æðið á fætur öðru. Fór til dæmis út í búð um dag­inn og keypti mér enda­laust af sell­eríi til að búa til djúsa. Ég var bara að vakna upp úr mókinu núna áðan og átta mig á því að ég veit eig­in­lega ekki neitt hvað þessi sell­erí­djú­s-­drykkja á að gera fyrir heilsu mína. Sama má segja um önnur fegr­un­ar­ráð í krukk­um, ég á ófáar krukk­ur. Ég dett í ein­hvers­konar dá í hvert skipti sem ég fæ útborgað því þessu skal sko eyða enda vann ég hörðum höndum á hverjum virkum degi frá 9 - 5 til að fá þessa útborgun og ég á skilið að líða vel og vera fín alveg eins og hin­ir. Þessi full­vissa og öll þessi áhrif sem segja mér að það sé töff að kaupa og kaupa og kaupa þangað til maður er orð­inn betri en hinir gerir það að verkum að ég tek kannski ekki mjög skyn­sam­legar ákvarð­an­ir. Í raun á þetta ekki að snú­ast um ein­stak­lings­hyggj­una. Við höfum séð það núna að kaup mín og kaup ykkar hinna, hafa slæm áhrif fyrir okkur öll. Það er auð­velt að kaupa og svo henda, pæla ekk­ert meira í því. En við getum ekki leyft okkur að vera svona blind leng­ur, sífellt benda á næsta mann og segja “já nei ef ég kaupi ekki þá kaupir hann það bara”.  





Núna er ferm­ing­ar­tíðin að hefj­ast og allar aug­lýs­ingar bein­ast að því hvernig þú ætlar að hafa veisl­una. Allt snýst um að toppa sig og toppa aðra. Ég man þegar ég sjálf var á ferm­ing­ar­aldri og farin að verða heimtu­frek á það hvaða flíkur yrðu keyptar á mig. Ég grát­bað mömmu um að kaupa fyrir mig Adi­das skó áður en ég byrj­aði í átt­unda bekk því ann­ars yrði ég útskúfuð af jafn­öldrum mín­um. Þá var það þekkt dæmi í mínu hverfi að þeir sem voru ekki í nýj­ustu merkja­vör­unni voru kölluð ‘’Hag­kaups-­börn­in’’. Það þótti hall­æris­legt að vera ekki vel efn­að­ur. Börnin sjúga upp þekk­ingu og hegðun út frá umhverfi sínu. Ég sem betur fer átti góða frænku sem arf­leiddi mig að öllum töff dýru flík­unum sínum eftir að hún hætti að nota þær og end­ur­nýtti fyrir ein­hverja nýja tísk­una. Kröf­urnar þá enn meiri í hennar skóla. Þessi hóp­þrýst­ingur sam­fé­lags­ins á neyslu­hyggju er rót­gróin og gömul saga. Hins­vegar var ferm­ingin mín frekar lát­laus og ég þakka fyrir það á hverjum degi að ég valdi sjálf að vera í gömlum kjól af móður minni frekar en í ein­hverri tísku­bylgj­unni sem var stýrt að manni á þeim tíma. Vin­konum mínum hryllir enn við eigin ferm­ing­ar­mynd­um, þær íklæddar svoköll­uðum ‘’erm­um’’ og hvítum krumpu­stíg­vél­um. Ferm­ingar í dag eru auð­vitað bara í takt við allt ann­að, það þarf allt að vera stórt og íburð­ar­mikið og miklu flott­ara og betra en hjá Jóa nágranna. Ertu bara með kúlukökur á plast­priki? Hvað með föt­in? Kosta þau ekki örugg­lega meira en með­al­mán­að­ar­laun. Einnota og ein­stök, brak­andi og gljá­andi nýkeypt. Þú þarft meira ann­ars ertu minni mað­ur, er það ekki? Nammi­bar, mynda­bás, ísbar, upp­blásnar blöðr­ur,  gervineglur og brúnku­spraut­un. Dót í bland við meira dót. Ekk­ert nýdæmi auð­vitað að ferm­ingar séu hættar að snú­ast um trú eða vissan áfanga og farnar að vera ein­ungis sýnd­ar­mennska á ríki­dæmi og upp­hafn­ing á hlutum og pen­ing­um. Eins og ég segi, ég þakka enn fyrir að hafa verið í gamla klass­íska kjólnum af móður minni. Þegar á end­ann er komið eru það einmitt svo­leiðis hlutir sem skilja eitt­hvað raun­veru­legt gildi eft­ir. Tíska, sýnd­ar­mennska, magn af hlutum og merkja­vörum eru flökt­andi hlutir sem eru síbreyti­legir og gerðir til þess að veita aldrei full­komna ánægju.



Ég átt­aði mig síðan á því að ég á lík­leg­ast þrjár eða fjórar töskur heima sem gætu lík­leg­ast tekið að sér þetta hlut­verk. Ég gæti jafn­vel skipt þeim út til að vera í stíl við fötin sem ég er í hverju sinni. Sem virð­ist einmitt vera það sem okkur er talið trú um að skipti máli. Mark­að­ur­inn þrífst á því að okkur líði stöðugt eins og við eigum ekki nóg og séum þar af leið­andi sjálf ekki nóg. Umhverfið og lofts­lagið hins­vegar þola þetta ekki. Veislan þarf að taka áherslu­breyt­ing­um. Þá á ég við þessa neyslu­veislu sem við erum búin að fá að lifa við í nokkuð langan tíma. Það þarf að fara verða töff að eiga minna og að vera með­vit­að­ur. Við getum ekki stans­laust falið okkur á bak við þá limru að allt annað en við sjálf þurfi að taka breyt­ing­um, á sama tíma og við kaupum af Asos í fjórða skiptið í mán­uð­in­um. Tvær af þeim send­ingum inni­héldu flíkur sem pössuðu síðan ekki á okkur. Sam­visku­bitið er í raun­inni okkur hollt og kannski eigum við það bara vel skil­ið.





Við verðum einnig að átta okkur á því og muna að kaup­hegðun og gervi­þörf okkar er ekki eitt­hvað sem hægt er að setja á eina kyn­slóð, á einn ald­urs­hóp eða á ákveðnar týp­ur. Þetta er í raun kerf­is­bundið vanda­mál sem gegn­sýrir alla okkar til­veru. Við erum öll sek en við lærum að hlutir hafi visst merk­ing­ar­gildi. Erfitt getur verið að kom­ast út úr eða umturna þeim heimi sem við þekkj­um. Við eigum að vera fyr­ir­myndir fyrir kom­andi kyn­slóðir í stað þess að smána og lít­il­lækka hvort annað ef við erum ekki algjör­lega full­komin í átt að breyt­ing­um. Við erum öll mann­leg og breysk en akkúrat núna, því mið­ur, felst það í mann­leik­anum að vera neyslu­vera. Við höfum í raun svo gríð­ar­leg áhrif á hvort annað og við ættum öll að reyna að miða að því tak­marki á hverjum degi að nota þau áhrif til góða. Von­andi getum við breytt þessu mynstri en það tekur að sjálf­sögðu tíma og vilja allra í sam­fé­lag­inu.



Einar Óli – „Mind like a maze“
Húsvíkingur safnar fyrir sinni fyrstu plötu.
Kjarninn 21. júlí 2019
Eigið fé Síldarvinnslunnar 42 milljarðar króna
Hagnaður Síldarvinnslunnar jókst í fyrra frá árinu á undan, um 21 prósent. Hagnaðurinn var 4,1 milljarður króna.
Kjarninn 21. júlí 2019
Bókasafn framtíðarinnar
Hundrað handrit eftir hundrað af þekkustu rithöfundum samtímans verða geymd í Bókasafni framtíðarinnar í hundrað ár.
Kjarninn 21. júlí 2019
Umdeild græn skírteini skila 850 milljónum í hagnað á ári
Upprunaábyrgð raforku, eða svokölluð græn skírteini, hefur verið hampað sem ein af lykilstoðunum í baráttunni við loftslagsbreytingar og lastað sem aflátsbréf í loftslagsmálum.
Kjarninn 21. júlí 2019
Hundruð milljarða til að verjast sjónum
Vegna hækkandi sjávarborðs þurfa Danir að eyða milljörðum til að koma í veg fyrir að sjórinn leggi undir sig stórt landsvæði.
Kjarninn 21. júlí 2019
Kristbjörn Árnason
Peningaelítan á í heiftugri baráttu um völdin á fjármálakerfinu
Kjarninn 20. júlí 2019
Rafbílasala heldur áfram að aukast
Hreinir rafmagnsbílar, tengiltvinnbílar og hybrid bílar voru 22 prósent af heildar fólksbílasölu fyrstu sex mánuði ársins. Ríkisstjórnin hefur sett sér það markmið að árið 2030 verði 100.000 skráðir rafbílar og önnur vistvæn ökutæki hér á landi.
Kjarninn 20. júlí 2019
Össur kaupir fyrirtæki í Detroit
Markaðsvirði Össurnar hefur aukist mikið að undanförnu en félagið er skráð á markað í Kaupmannahöfn.
Kjarninn 20. júlí 2019
Meira eftir höfundinnDíana Sjöfn Jóhannsdóttir