Opið bréf til Katrínar Jakobsdóttur

Auglýsing

Sæl Katrín.

Ástæða þess að ég skrifa þér er ummæli þín í kvöld­fréttum Stöðvar 2, þann 11. maí síð­ast­lið­inn. Í umræddri frétt var fjallað um það að nú hafa tvær til­lögur að nýjum stjórn­ar­skrár­greinum verið settar í svo­kall­aða Sam­ráðs­gátt. Um þessar til­lögur ætla ég ekki að fjalla hér heldur orð þín í lok frétt­ar­innar þar sem þú sagð­ir: „Á meðan þingið er stjórn­ar­skrár­gjaf­inn í þessu landi, þá er mik­il­vægt að þingið nái sem bestri sam­stöðu um breyt­ingar á stjórn­ar­skrá“.

Við­vör­un­ar­ljós hafa blikkað í hausnum á mér frá því ég heyrði þig segja þetta og ég hef satt að segja varið síð­ustu sól­ar­hringum að nokkru leyti í það að skoða frétta­miðla og fés­bók­ar­síður í þeirri von að þetta hafi verið mis­mæli sem þú hafir ákveðið að leið­rétta um leið og þú átt­aðir þig á þeim. Sú von hefur enn ekki ræst, og þetta bréf er því loka­til­raun mín til að ná þeim ham­ingju­endi.

Ég veit að þú ert upp­tekin svo ég ætla að koma mér að efn­inu strax: Nei, kæra Katrín. Þingið er ekki stjórn­ar­skrár­gjaf­inn. Það er þjóðin sem er stjórn­ar­skrár­gjaf­inn. Í ljósi þess að engin leið­rétt­ing hefur borist, hef ég af því hyl­djúpar áhyggjur að í ummæl­unum krist­all­ist sá skýri vandi sem stendur Íslend­ingum fyrir þrifum varð­andi það að eign­ast sína eigin stjórn­ar­skrá.

Auglýsing

Auð­vitað er það óum­deilt að gild­andi stjórn­ar­skrá verður ekki breytt nema með því að Alþingi sam­þykki breyt­ingar tvisvar og með almennum þing­kosn­ingum á milli. Það er hins vegar önnur óum­deild stjórn­skipu­leg stað­reynd að þjóðin sjálf er stjórn­ar­skrár­gjaf­inn enda stafar allt vald, sem þið opin­berir starfs­menn hafið hverju sinni, frá þjóð­inni. Þessi stað­reynd er grund­vall­arund­ir­staða lýð­ræð­is­skipu­lags­ins.

Stjórn­ar­skrá er ólík öðrum lögum að því leyti að hún er sjálfur sam­fé­lags­sátt­mál­inn. Grund­vall­ar­lög þjóðar sem, í krafti full­veldis síns, rammar inn heim­ild til beit­ingar rík­is­valds, verka­skipt­ingu á milli vald­hafa og síð­ast en ekki síst um mörk valds­ins. Það er á þessum for­sendum sem stjórn­ar­skrá verður ekki breytt með sama hætti og almennum lög­um. Það er einnig á þessum for­sendum sem það liggur ljóst fyrir að vald­hafar hverju sinni eru van­hæfir til að fjalla um mörk og með­ferð valds­ins sem þeir fara sjálfir með.

Ég lof­aði að hafa þetta stutt svo ég ætla að hnykkja á máli mínu með tveimur stuttum til­vís­un­um. Sú fyrri er úr bók Bjargar Thoraren­sen, pró­fess­ors í stjórn­skip­un­ar­rétti við laga­deild Háskóla Íslands:

„Hug­myndin um beint lýð­ræði teng­ist öðrum und­ir­stöðum stjórn­skip­un­ar­inn­ar, einkum sjálfs­á­kvörð­un­ar­rétti þjóð­ar­inn­ar. Með því er við­ur­kennt að þótt stjórn­skip­unin sé reist á full­trúa­lýð­ræði skuli þjóðin taka beina og milli­liða­lausa afstöðu til til­tek­inna mála, sem lúta að mik­il­vægum hags­munum eða um ákveðin mál, svo sem stjórn­ar­skrár­breyt­ing­ar, enda sé þjóðin sjálf stjórn­ar­skrár­gjaf­inn.“ [áherslu­breyt­ingar mín­ar]

Síð­ari til­vís­unin er í orð Ragn­ars Aðal­steins­sonar sem er reynslu­mesti starf­andi lög­maður hér á landi. Ragnar er sér­fróður um mann­rétt­indi og stjórn­skipun og sagði í tengslum við umræðu um orð þín í þessum frétta­tíma:

„Það ætlar að ganga illa að útskýra fyrir meiri­hlut­anum á Alþingi að eitt af hlut­verkum stjórn­ar­skrár er að skil­greina það vald sem lands­menn fram­selja vald­höf­un­um. Vald­haf­arnir skil­greina ekki það vald. Lands­menn hafa ekki fram­selt Alþingi valdið til að setja land­inu stjórn­ar­skrá. Lítt dugir að skír­skota sífellt til hinnar kon­ung­legu stjórn­ar­skrár frá 1874.“

Frá lýð­veld­is­stofnun hefur þjóðin aðeins einu sinni verið spurð með beinum hætti um afstöðu sína til stjórn­ar­skrár. Það var í þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu árið 2012 þegar 2/3 kjós­enda sögðu að leggja ætti til­lögur stjórn­laga­ráðs til grund­vallar frum­varpi að nýrri stjórn­ar­skrá fyrir Ísland. Þessi þjóð­ar­at­kvæða­greiðsla var sú átt­unda í sögu okkar þjóðar og sú eina sem hefur verið hunsuð af vald­höf­um.

Nú er kom­inn tími til efnda. Þjóðin er stjórn­ar­skrár­gjaf­inn en ekki þing­ið, og þjóðin hefur tal­að. Lög­fest­ing nýju stjórn­ar­skrár­innar er frið­sæl aðferð til að auka heill og ham­ingju þess­arar þjóðar og við þess­ari grund­vall­ar­kröfu þjóð­ar­innar ber þing­inu skylda til að bregð­ast með því að leggja hana til grund­vallar fyrir stjórn­ar­skrá Íslands.

Mér þykir mikið til þín koma sem mann­eskju. Þess vegna trúi ég því að leiðin sem þú hefur valið í stjórn­ar­skrár­mál­inu sé sú sem þú telur heppi­leg­asta til þess að ná fram ein­hverjum afmörk­uðum stjórn­ar­skrár­breyt­ing­um, á þessu kjör­tíma­bili með von um það að starf­inu verði haldið áfram á því næsta. En ég vil nota það tæki­færi sem hér gefst til að biðja þig að breyta af þess­ari leið. Sagan hefur sýnt að Alþingi er ófært um heild­ar­end­ur­skoðun á stjórn­ar­skrá lands­ins auk þess sem for­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins hefur lýst því yfir að hann telji slíka heild­ar­end­ur­skoðun óþarfa. Í öllum flokkum er fólk sem vill fá nýja stjórn­ar­skrá og skoð­ana­kann­anir sýna að meiri hluti þjóð­ar­innar telur mik­il­vægt að fá nýja stjórn­ar­skrá sem fyrst. Við getum ekki lengur búið við það að stjórn­mála­flokkar sem hafa ekki meiri­hluta þjóð­ar­innar á bak við sig komi í veg fyrir það að nið­ur­stöður þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu nái fram að ganga.

Því segi ég í ein­lægni: Láttu slag standa Kata og leyfðu kjós­endum í það minnsta að sjá hvaða þing­menn það eru sem munu greiða atkvæði gegn lög­fest­ingu nýju stjórn­ar­skrár­inn­ar, og þar með gegn því að þjóðin fái vilja sínum fram­gengt sem stjórn­ar­skrár­gjafi.

Kærkomin vaxtalækkun - Frekari vaxtalækkun í pípunum?
Það kom ekki á óvart að meginvextir Seðlabanka Íslands hafi lækkað í morgun. Nú er spurningin: verður gengið enn lengra?
Kjarninn 22. maí 2019
Tveir landsréttardómarar sækja um embætti landsréttardómara
Þrír þeirra sem sækja um stöðu Landsréttardómara eru á meðal þeirra fjögurra sem Sigríður Á. Andersen fjarlægði af lista sem hæfisnefnd hafði lagt fyrir. Tveir aðrir umsækjendur eru á meðal þeirra fjögurra sem Sigríður bætti á listann.
Kjarninn 22. maí 2019
Helga Dögg Sverrisdóttir
Nemendur beita kennara ofbeldi
Kjarninn 22. maí 2019
Aðsókn í listkennsludeild LHÍ eykst um ríflega 120 prósent
Aðsókn í listkennsludeild Listaháskóla Íslands jókst um ríflega 120 prósent á milli áranna 2018 og 2019 en nú standa yfir inntökuviðtöl við deildina.
Kjarninn 22. maí 2019
Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar.
Efling kallar eftir ábendingum um vanefndir
Efling hefur fengið ábendingar um að fyrirtæki hafi brugðist við launahækkunum í nýjum kjarasamningi með því að taka af starfsfólki bónusa, aukagreiðslur og ýmis konar hlunnindi. Félagið kallar eftir frekari ábendingum frá félagsmönnum um slíkar aðgerðir.
Kjarninn 22. maí 2019
Katrín Jakobsdóttir
„Líkamar kvenna eru dregnir inn í pólitíska umræðu“
Forsætisráðherra segir að líkamar kvenna séu dregnir inn í pólitíska umræðu með hætti sem ætti að heyra sögunni til og grafið sé undan fyrri sigrum í baráttu kvenna fyrir yfirráðum yfir sínum eigin líkama.
Kjarninn 22. maí 2019
Ástráður Haraldsson
Ástráður meðal umsækjenda um stöðu landsréttardómara
Ástráður Haraldsson, héraðsdómari, er á meðal þeirra sem sóttu um lausa stöðu landsréttardómara, en umsóknarfrestur rann út síðastliðinn mánudag.
Kjarninn 22. maí 2019
Sigríður segist hafa rætt við regluvörð og formann bankaráðs
Sigríður Benediktsdóttir, sem situr í bankaráði Landsbankans, segir það ekki rétt að hún hafi sam­þykkt að sitja í nefnd sem metur hæfi umsækjenda um stöðu seðlabankastjóra án þess að bera það undir for­mann banka­ráðs eða reglu­vörð Landsbank­ans.
Kjarninn 22. maí 2019
Meira eftir höfundinnKatrín Oddsdóttir