Opið bréf til Katrínar Jakobsdóttur

Auglýsing

Sæl Katrín.

Ástæða þess að ég skrifa þér er ummæli þín í kvöld­fréttum Stöðvar 2, þann 11. maí síð­ast­lið­inn. Í umræddri frétt var fjallað um það að nú hafa tvær til­lögur að nýjum stjórn­ar­skrár­greinum verið settar í svo­kall­aða Sam­ráðs­gátt. Um þessar til­lögur ætla ég ekki að fjalla hér heldur orð þín í lok frétt­ar­innar þar sem þú sagð­ir: „Á meðan þingið er stjórn­ar­skrár­gjaf­inn í þessu landi, þá er mik­il­vægt að þingið nái sem bestri sam­stöðu um breyt­ingar á stjórn­ar­skrá“.

Við­vör­un­ar­ljós hafa blikkað í hausnum á mér frá því ég heyrði þig segja þetta og ég hef satt að segja varið síð­ustu sól­ar­hringum að nokkru leyti í það að skoða frétta­miðla og fés­bók­ar­síður í þeirri von að þetta hafi verið mis­mæli sem þú hafir ákveðið að leið­rétta um leið og þú átt­aðir þig á þeim. Sú von hefur enn ekki ræst, og þetta bréf er því loka­til­raun mín til að ná þeim ham­ingju­endi.

Ég veit að þú ert upp­tekin svo ég ætla að koma mér að efn­inu strax: Nei, kæra Katrín. Þingið er ekki stjórn­ar­skrár­gjaf­inn. Það er þjóðin sem er stjórn­ar­skrár­gjaf­inn. Í ljósi þess að engin leið­rétt­ing hefur borist, hef ég af því hyl­djúpar áhyggjur að í ummæl­unum krist­all­ist sá skýri vandi sem stendur Íslend­ingum fyrir þrifum varð­andi það að eign­ast sína eigin stjórn­ar­skrá.

Auglýsing

Auð­vitað er það óum­deilt að gild­andi stjórn­ar­skrá verður ekki breytt nema með því að Alþingi sam­þykki breyt­ingar tvisvar og með almennum þing­kosn­ingum á milli. Það er hins vegar önnur óum­deild stjórn­skipu­leg stað­reynd að þjóðin sjálf er stjórn­ar­skrár­gjaf­inn enda stafar allt vald, sem þið opin­berir starfs­menn hafið hverju sinni, frá þjóð­inni. Þessi stað­reynd er grund­vall­arund­ir­staða lýð­ræð­is­skipu­lags­ins.

Stjórn­ar­skrá er ólík öðrum lögum að því leyti að hún er sjálfur sam­fé­lags­sátt­mál­inn. Grund­vall­ar­lög þjóðar sem, í krafti full­veldis síns, rammar inn heim­ild til beit­ingar rík­is­valds, verka­skipt­ingu á milli vald­hafa og síð­ast en ekki síst um mörk valds­ins. Það er á þessum for­sendum sem stjórn­ar­skrá verður ekki breytt með sama hætti og almennum lög­um. Það er einnig á þessum for­sendum sem það liggur ljóst fyrir að vald­hafar hverju sinni eru van­hæfir til að fjalla um mörk og með­ferð valds­ins sem þeir fara sjálfir með.

Ég lof­aði að hafa þetta stutt svo ég ætla að hnykkja á máli mínu með tveimur stuttum til­vís­un­um. Sú fyrri er úr bók Bjargar Thoraren­sen, pró­fess­ors í stjórn­skip­un­ar­rétti við laga­deild Háskóla Íslands:

„Hug­myndin um beint lýð­ræði teng­ist öðrum und­ir­stöðum stjórn­skip­un­ar­inn­ar, einkum sjálfs­á­kvörð­un­ar­rétti þjóð­ar­inn­ar. Með því er við­ur­kennt að þótt stjórn­skip­unin sé reist á full­trúa­lýð­ræði skuli þjóðin taka beina og milli­liða­lausa afstöðu til til­tek­inna mála, sem lúta að mik­il­vægum hags­munum eða um ákveðin mál, svo sem stjórn­ar­skrár­breyt­ing­ar, enda sé þjóðin sjálf stjórn­ar­skrár­gjaf­inn.“ [áherslu­breyt­ingar mín­ar]

Síð­ari til­vís­unin er í orð Ragn­ars Aðal­steins­sonar sem er reynslu­mesti starf­andi lög­maður hér á landi. Ragnar er sér­fróður um mann­rétt­indi og stjórn­skipun og sagði í tengslum við umræðu um orð þín í þessum frétta­tíma:

„Það ætlar að ganga illa að útskýra fyrir meiri­hlut­anum á Alþingi að eitt af hlut­verkum stjórn­ar­skrár er að skil­greina það vald sem lands­menn fram­selja vald­höf­un­um. Vald­haf­arnir skil­greina ekki það vald. Lands­menn hafa ekki fram­selt Alþingi valdið til að setja land­inu stjórn­ar­skrá. Lítt dugir að skír­skota sífellt til hinnar kon­ung­legu stjórn­ar­skrár frá 1874.“

Frá lýð­veld­is­stofnun hefur þjóðin aðeins einu sinni verið spurð með beinum hætti um afstöðu sína til stjórn­ar­skrár. Það var í þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu árið 2012 þegar 2/3 kjós­enda sögðu að leggja ætti til­lögur stjórn­laga­ráðs til grund­vallar frum­varpi að nýrri stjórn­ar­skrá fyrir Ísland. Þessi þjóð­ar­at­kvæða­greiðsla var sú átt­unda í sögu okkar þjóðar og sú eina sem hefur verið hunsuð af vald­höf­um.

Nú er kom­inn tími til efnda. Þjóðin er stjórn­ar­skrár­gjaf­inn en ekki þing­ið, og þjóðin hefur tal­að. Lög­fest­ing nýju stjórn­ar­skrár­innar er frið­sæl aðferð til að auka heill og ham­ingju þess­arar þjóðar og við þess­ari grund­vall­ar­kröfu þjóð­ar­innar ber þing­inu skylda til að bregð­ast með því að leggja hana til grund­vallar fyrir stjórn­ar­skrá Íslands.

Mér þykir mikið til þín koma sem mann­eskju. Þess vegna trúi ég því að leiðin sem þú hefur valið í stjórn­ar­skrár­mál­inu sé sú sem þú telur heppi­leg­asta til þess að ná fram ein­hverjum afmörk­uðum stjórn­ar­skrár­breyt­ing­um, á þessu kjör­tíma­bili með von um það að starf­inu verði haldið áfram á því næsta. En ég vil nota það tæki­færi sem hér gefst til að biðja þig að breyta af þess­ari leið. Sagan hefur sýnt að Alþingi er ófært um heild­ar­end­ur­skoðun á stjórn­ar­skrá lands­ins auk þess sem for­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins hefur lýst því yfir að hann telji slíka heild­ar­end­ur­skoðun óþarfa. Í öllum flokkum er fólk sem vill fá nýja stjórn­ar­skrá og skoð­ana­kann­anir sýna að meiri hluti þjóð­ar­innar telur mik­il­vægt að fá nýja stjórn­ar­skrá sem fyrst. Við getum ekki lengur búið við það að stjórn­mála­flokkar sem hafa ekki meiri­hluta þjóð­ar­innar á bak við sig komi í veg fyrir það að nið­ur­stöður þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu nái fram að ganga.

Því segi ég í ein­lægni: Láttu slag standa Kata og leyfðu kjós­endum í það minnsta að sjá hvaða þing­menn það eru sem munu greiða atkvæði gegn lög­fest­ingu nýju stjórn­ar­skrár­inn­ar, og þar með gegn því að þjóðin fái vilja sínum fram­gengt sem stjórn­ar­skrár­gjafi.

Libra skjálfti hjá seðlabönkum
Áform Facebook um að setja í loftið Libra rafmyntina á næsta ári hafa valdið miklum titringi hjá seðlabönkum. Hver verða áhrifin? Þegar stórt er spurt, er fátt um svör og óvissan virðist valda áhyggjum hjá seðlabönkum heimsins.
Kjarninn 24. júní 2019
Lögfræðikostnaður vegna orkupakkans rúmlega 16 milljónir
Lögfræðiráðgjafar var aflað frá sex aðilum.
Kjarninn 24. júní 2019
Helga Dögg Sverrisdóttir
Þörf á rannsóknum á ofbeldi í garð kennara hér á landi
Kjarninn 24. júní 2019
Stuðningur við þriðja orkupakkan eykst mest meðal kjósenda Vinstri grænna
90 prósent kjósenda Miðflokksins eru mjög eða frekar andvíg innleiðingu þriðja orkupakkans.
Kjarninn 24. júní 2019
Vilja koma böndum á óhóflega sykurneyslu landsmanna
Skipaður hefur starfshópur til að innleiða aðgerðaáætlun Embættis landlæknis til að draga úr sykurneyslu landsmanna. Landlæknir telur að vörugjöld og skattlagning á sykruð matvæli sé sú aðgerð sem beri hvað mestan árangur þegar draga á úr sykurneyslu.
Kjarninn 24. júní 2019
Kjósendur Miðflokks, Flokks fólksins og Framsóknar helst á móti Borgarlínu
Kjósendur Samfylkingar, Viðreisnar og Pírata eru hlynntastir Borgarlínu.
Kjarninn 24. júní 2019
Snæbjörn Guðmundsson
Hvalárvirkjun í óþökk landeigenda
Leslistinn 24. júní 2019
Borgarlínan
Stuðningur við Borgarlínu aldrei mælst meiri
54 prósent Íslendinga eru hlynnt Borgarlínunni en um 22 prósent andvíg.
Kjarninn 24. júní 2019
Meira eftir höfundinnKatrín Oddsdóttir