Bubbi og sígarettan

Um listina á tímum auglýsinga

Auglýsing

Stundum koma upp mál sem eru fárán­lega áhuga­verð og skemmti­legt að velta fyrir sér. Stóra Bubba-sí­gar­ett­u-­málið er einmitt þannig og ég er eig­in­lega sam­mála öllum sem segja eitt­hvað um það. Allir hafa eitt­hvað til síns máls þótt stað­hæf­ing­arnar séu tvist og bast og ósam­rým­an­legar með öllu.

Bara til að koma því frá, já, það er viss rit­skoðun í gangi. Hún fer bæði fram af hendi opin­berra aðila, svo sem Alþingis sem hefur sett lög um að reyk­ingar eigi ekki að sjást í aug­lýs­ingum en í 7. gr. laga um tóbaks­varnir seg­ir: "Bannað er enn fremur að sýna neyslu eða hvers konar með­ferð tóbaks eða reyk­færa í aug­lýs­ingum eða upp­lýs­ingum um ann­ars konar vöru eða þjón­ustu og í mynd­skreyt­ingu á varn­ingi." Og jú, jú, vissu­lega felst í þessu bæði viss for­ræð­is­hyggja og rit­stkoð­un. 

Svo eru það sam­fé­lags­miðl­arn­ir, sem lúta útlenskri og oft á tíðum púrít­anískri stjórn. Það veit ég vel enda vill svo til að ég bý með list­muna­sala sem lendir í því oft og iðu­lega að sam­fé­lags­miðlar stöðva aug­lýs­ingar á lista­verkum sem sýna nekt, jafn­vel í litlu mæli. Þegar verst lét bann­aði Face­book alla hlekki inn á vef gall­er­ís­ins í aug­lýs­ingum í marga mán­uði í kjöl­far birt­ingar nektar á lista­verki í aug­lýs­ingu. Allir sem reka fyr­ir­tæki í nútíma sam­fé­lagi ættu að átta sig á að það er ekk­ert grín. Það er auð­velt að segj­ast taka slag­inn en í raun­veru­leik­anum er úti­lokað að eiga við bákn­ið. Venju­lega stoppar mið­ill­inn þó bara birt­ingu aug­lýs­inga ef ein­hvers konar nekt er sjá­an­leg í verk­unum sem ætl­unin er að aug­lýsa. Í orði kveðnu á það þó ekki að vera þannig. Nekt á að vera heimil á Face­book í lista­verkum en gall­inn er bara að vél­mennin sem fara yfir fyr­ir­hug­aðar aug­lýs­ingar bera ekk­ert skyn­bragð á list. 

Auglýsing

Margir halda því fram, að Borg­ar­leik­húsið sé að rit­skoða list. Listin er þá vænt­an­lega myndin af Bubba að reykja, mynd sem tekin var fyrir um 40 árum. Gall­inn er bara sá að sú mynd er alls ekki notuð í aug­lýs­ingum Borg­ar­leik­húss­ins. Gamla myndin sem birt­ist á for­síðu Sam­ú­els og er eftir ljós­myndar­ann Björg­vin Páls­son er vissu­lega fyr­ir­mynd aug­lýs­inga­mynd­ar­inn­ar. Aug­lýs­inga­myndin er engu að síður ný mynd - nýtt sköp­un­ar­verk, sem hefur ýmis sér­kenni sem sú gamla hefur ekki og er að ýmsu leyti frá­brugðin henni. Hér má sjá þær báð­ar. 

Eins og sjá má er nýja myndin tölvu­gerð eft­ir­mynd og ýmsu hefur verið breytt. Bubbi er til dæmis ekki lengur með eyrna­lokk. Áferð mynd­ar­innar er lík­ari mál­verki en grófri ljós­mynd af þeim fremur sveitta manni sem myndin á Sam­úel sýnir okk­ur. Með því að gera allar línur mýkri svipar mynd­inni til gam­alla leik­ara­mynda og það fyrsta sem manni dettur í hug er James Dean. 

James dean







































Já, Bubbi er nefni­lega sann­ar­lega töff með þessa sígar­ett­u. 

Í dag hef ég séð, ja roskið fólk, segja frá því að áður fyrr hafi verið töff að reykja. Svo birtir það töff myndir af sér með rett­una í munn­vik­inu til að stað­festa að þetta hafi svo sann­ar­lega verið töff. En tekur jafn­framt fram að það sé gott að það sé alls ekki töff leng­ur. En senni­lega er það ekki töff lengur af því að við erum hætt að sjá stjörnur á borð við James Dean, Bubba og Hr. Hnetu­smjör reykja. Það er nefni­lega þannig sem áhrifa­valdar virka. Það er mun áhrifa­rík­ara fyrir fram­leið­enda vöru að fræg og töff mann­eskja noti vör­una en að verja miklu fé í að aug­lýsa hana. Og þess vegna hafa mörg ríki, meðal ann­ars Ísland, sett lög sem banna tóbaks­reyk­ingar í aug­lýs­ing­um, jafn­vel þótt verið sé að aug­lýsa eitt­hvað allt ann­að. Og jú, jú það er bæði for­sjár­hyggja og rit­skoð­un. 

Sígar­ettur höfðu á 20. öld­inni sér­staka merk­ingu í dæg­ur­menn­ingu. Þær til­heyrðu ekki bara þessum töff týpum heldur voru þær "nauð­syn­legar" í ýmsum aðstæð­um. Ég ólst upp við slíkar fyr­ir­myndir og þótt ég hafi sjálf aldrei reykt hef ég upp­lifað stundir þar sem mér hefur fund­ist það eina rétta í stöð­unni vera að halla mér upp að vegg, kveikja mér í sígar­ettu ofursvöl, og láta eins og til­veran í kringum mig komi mér ekki við. 

En aftur að mynd­inni af Bubba með sígar­ett­una lafandi. Ég hef séð því haldið fram að verið sé að rit­skoða list. Það er áhuga­verð skoðun sem ég er þó ekki sam­mála, ekki síst vegna þess að eftir sem áður er sígar­ettan í leik­rit­inu sjálfu, á bolum og varn­ingi tengdum sýn­ing­unni og í kynn­ing­ar­efn­inu inni í leik­hús­inu. Og það er þar sem listin fer fram og töfr­arnir ger­ast. Hún er hins vegar horfin af raf­rænu kynn­ing­ar­efni og stóru plakati utan á leik­hús­inu. Áhuga­verð­ast er samt að fólk virð­ist telja aug­lýs­ing­una sem slíka list og það hljóta að vera nýmæli þótt margar geti verið úthugs­að­ar, flottar og list­ræn­ar. Við gætum jafn­vel sagt að sumt fólk sem býr til aug­lýs­ingar sé lista­menn í sínu fagi. Það gerir aug­lýs­ing­arnar sjálfar þó ekki lista­verk. 

Aug­lýs­ingum er líka breytt á hverjum ein­asta degi, til að þjóna því sem á að aug­lýsa og fyrir því eru ótal ástæð­ur. Aug­lýsendur eru alltaf að láta búa til nýjar og nýjar aug­lýs­ingar og breyta göml­u­m. Þeim er breytt á hverjum deg­i. ­Yf­ir­leitt tekur eng­inn eftir því, frekar en því að eyrna­lokk­ur­inn sem Bubbi skart­aði framan á Sam­úel var horf­inn úr eyr­anu á honum á aug­lýs­inga­mynd­inni. Svo er þeim fargað með dag­blöðum eða þær hverfa sjónum okkar á vef­miðlum þegar nýjar birt­ast í stað­inn.

Myndin í aug­lýs­ing­unni byggir á ljós­mynd sem við getum alveg flokkað sem lista­verk en þetta er ekki hún. Þetta er önnur mynd; aug­lýs­ing. Aug­lýs­ing um leik­sýn­ingu en leik­sýn­ingin er sann­ar­lega list. Það gerir aug­lýs­ing­una þó ekki að list. Við getum sagt að aug­lýs­ing hafi verið rit­skoðuð og Borg­ar­leik­húsið breytt henni í kjöl­farið en það er illa hægt að halda því fram að list hafi verið rit­skoð­uð. 

Einu sinni rákum við hjónin lítið gall­erí í Kringl­unni. Mark­aðs­stjóri Kringl­unnar kom að máli við okkur og vildi endi­lega að við stæðum fyrir list­sýn­ingum í versl­un­ar­mið­stöð­inni og það fannst okkur hið besta mál. Listin á að vera sem víð­ast og ná til sem flestra. Fyrsti lista­mað­ur­inn sem var feng­inn til að sýna verk sín í hús­inu var Gunnar Karls­son. Rýmið sem var um að ræða var opið svæði á efri hæð þar sem hægt var að hengja verkin úr loft­inu þannig að þau voru sýni­leg bæði á efri og neðri hæð húss­ins. Sýn­ingin var fyr­ir­huguð haustið 1999 og allt sum­arið hengu þar aug­lýs­inga­borðar fyrir söng­leik­inn Rent sem þá var sýndur í Loft­kast­al­an­um. Einn borð­inn sýndi neta­sokka­buxna- og leð­ur­klædd­ann rass­inn á per­són­unni Mímí sem var 16 ára eyðni­sjúkur krakk­fík­ill og dans­ari á sadóma­sóklúbbi. Myndin hefði allt eins getað verið aug­lýs­ing fyrir slíkan klúbb en eng­inn hreyfði and­mælum við því. Þetta var jú bara aug­lýs­ing. 

Þegar setja átti upp sýn­ingu Gunn­ars kom hins vegar babb í bát­inn. Gunnar hafði tölvu­teiknað og prentað út myndir á nákvæm­lega jafn­stórum renn­ingum og höfðu hangið þarna allt sum­arið af Jesú reið­um. Verkið kall­aði hann Kringlu Krist. Og allt í einu var ómögu­legt að hafa verkin þarna, þau skyggðu á búð­ir, trufl­uðu fyr­ir­hug­aða upp­setn­ingu á jóla­skrauti (Jesú var senni­lega ekki nægi­lega jóla­leg­ur) og verkin voru því uppi í mun styttir tíma en fyr­ir­hugað hafði ver­ið. Listin trufl­aði sem sagt dag­lega starf­semi í Kringl­unni en aug­lýs­ing­arnar ekki. Lista­mað­ur­inn tók verkin að lokum niður en hengdi Jesú upp í Hús­dýra­garð­inum þar sem hann fékk inn í aðdrag­anda jól­anna. En hann var auð­vitað ekki með sígar­ettu.  



Kringlu Kristur













Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra.
Segir það enga skoðun standast að tala um að stúdentar hafi verið skildir eftir
Þingmaður Flokks fólksins spurði forsætisráðherra út í málefni námsmanna á Alþingi í dag. „Er ekki kom­inn tími til að grípa alla sem hafa orðið fyrir þessum hörm­ung­um, atvinnu­leysi, og eiga jafn­vel ekki fyrir húsa­leigu og ekki fyrir mat?“
Kjarninn 26. janúar 2021
Lilja D. Alfreðsdóttir stendur frammi fyrir brekku til að halda sér inni á þingi samkvæmt könnunum.
Hvorki Miðflokkur né Framsókn mælast með mann inni í Reykjavík
Samfylkingin, Sósíalistaflokkur Íslands og Viðreisn mælast á góðri siglingu í Reykjavíkurkjördæmunum tveimur. Staða stjórnarflokkanna í höfuðborginni veikist mikið og Framsóknarflokkurinn myndi ekki ná inn manni þar að óbreyttu.
Kjarninn 26. janúar 2021
Verkefnisstjórn 4. áfanga rammaáætlunar fékk 34 vindorkukosti inn á sitt borð í fyrra.
Vindorkukostir sem eru 10 MW eða meira heyri undir rammaáætlun
Lagt er til að land verði flokkað með tilliti til vindorkuvera í tengslum við breytingar á frumvarpi um rammaáætlun. „Telja verður að vindorkuver geti haft í för með sér minna óafturkræft rask en hefðbundnari orkukostir,“ segir í greinargerð.
Kjarninn 26. janúar 2021
Kristján Þór Júlíusson, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra.
Loðnukvótinn aukinn – Fá að veiða 61 þúsund tonn
Tekist hefur að afstýra loðnubresti þriðja árið í röð. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra segir að mikið sé í húfi fyrir viðspyrnu efnahagslífsins að loðnuvertíðin verði eins öflug og kostur sé.
Kjarninn 26. janúar 2021
Hámarksálag á reikisímtöl verður lækkað um tæp fjögur prósent
Evrópusambandið hefur sett reglugerð sem lækkar þá upphæð sem fjarskiptafyrirtæki mega rukka fyrir umframnotkun reikisímtala. Til stendur að taka reglugerðina upp í EES-samningnum og þar með hérlendis.
Kjarninn 26. janúar 2021
Tólf gefa kost á sér í forvali um fimm efstu sætin fyrir VG í Norðausturkjördæmi
Framboðsfrestur Vinstri grænna í Norðausturkjördæmi er runninn út.
Kjarninn 26. janúar 2021
Þjóðhættir
Þjóðhættir
Þjóðhættir – Fatnaður, geimferðir og sjálfbærni: Þjóðfræðirannsóknir fyrir framtíðina
Kjarninn 26. janúar 2021
Einná ferð á alþjóðaflugvellinum í Aþenu í Grikklandi.
Ísland fyrst Schengen-ríkja til að gefa út rafræn bólusetningarvottorð
Lönd sunnarlega í Evrópu vilja svör við því hvort að samræmd bólusetningarvottorð séu væntanleg á næstunni. Annað sumar án ferðamanna myndi hafa skelfilegar afleiðingar.
Kjarninn 26. janúar 2021
Meira eftir höfundinnMargrét Tryggvadóttir