Bubbi og sígarettan

Um listina á tímum auglýsinga

Auglýsing

Stundum koma upp mál sem eru fárán­lega áhuga­verð og skemmti­legt að velta fyrir sér. Stóra Bubba-sí­gar­ett­u-­málið er einmitt þannig og ég er eig­in­lega sam­mála öllum sem segja eitt­hvað um það. Allir hafa eitt­hvað til síns máls þótt stað­hæf­ing­arnar séu tvist og bast og ósam­rým­an­legar með öllu.

Bara til að koma því frá, já, það er viss rit­skoðun í gangi. Hún fer bæði fram af hendi opin­berra aðila, svo sem Alþingis sem hefur sett lög um að reyk­ingar eigi ekki að sjást í aug­lýs­ingum en í 7. gr. laga um tóbaks­varnir seg­ir: "Bannað er enn fremur að sýna neyslu eða hvers konar með­ferð tóbaks eða reyk­færa í aug­lýs­ingum eða upp­lýs­ingum um ann­ars konar vöru eða þjón­ustu og í mynd­skreyt­ingu á varn­ingi." Og jú, jú, vissu­lega felst í þessu bæði viss for­ræð­is­hyggja og rit­stkoð­un. 

Svo eru það sam­fé­lags­miðl­arn­ir, sem lúta útlenskri og oft á tíðum púrít­anískri stjórn. Það veit ég vel enda vill svo til að ég bý með list­muna­sala sem lendir í því oft og iðu­lega að sam­fé­lags­miðlar stöðva aug­lýs­ingar á lista­verkum sem sýna nekt, jafn­vel í litlu mæli. Þegar verst lét bann­aði Face­book alla hlekki inn á vef gall­er­ís­ins í aug­lýs­ingum í marga mán­uði í kjöl­far birt­ingar nektar á lista­verki í aug­lýs­ingu. Allir sem reka fyr­ir­tæki í nútíma sam­fé­lagi ættu að átta sig á að það er ekk­ert grín. Það er auð­velt að segj­ast taka slag­inn en í raun­veru­leik­anum er úti­lokað að eiga við bákn­ið. Venju­lega stoppar mið­ill­inn þó bara birt­ingu aug­lýs­inga ef ein­hvers konar nekt er sjá­an­leg í verk­unum sem ætl­unin er að aug­lýsa. Í orði kveðnu á það þó ekki að vera þannig. Nekt á að vera heimil á Face­book í lista­verkum en gall­inn er bara að vél­mennin sem fara yfir fyr­ir­hug­aðar aug­lýs­ingar bera ekk­ert skyn­bragð á list. 

Auglýsing

Margir halda því fram, að Borg­ar­leik­húsið sé að rit­skoða list. Listin er þá vænt­an­lega myndin af Bubba að reykja, mynd sem tekin var fyrir um 40 árum. Gall­inn er bara sá að sú mynd er alls ekki notuð í aug­lýs­ingum Borg­ar­leik­húss­ins. Gamla myndin sem birt­ist á for­síðu Sam­ú­els og er eftir ljós­myndar­ann Björg­vin Páls­son er vissu­lega fyr­ir­mynd aug­lýs­inga­mynd­ar­inn­ar. Aug­lýs­inga­myndin er engu að síður ný mynd - nýtt sköp­un­ar­verk, sem hefur ýmis sér­kenni sem sú gamla hefur ekki og er að ýmsu leyti frá­brugðin henni. Hér má sjá þær báð­ar. 

Eins og sjá má er nýja myndin tölvu­gerð eft­ir­mynd og ýmsu hefur verið breytt. Bubbi er til dæmis ekki lengur með eyrna­lokk. Áferð mynd­ar­innar er lík­ari mál­verki en grófri ljós­mynd af þeim fremur sveitta manni sem myndin á Sam­úel sýnir okk­ur. Með því að gera allar línur mýkri svipar mynd­inni til gam­alla leik­ara­mynda og það fyrsta sem manni dettur í hug er James Dean. 

James dean







































Já, Bubbi er nefni­lega sann­ar­lega töff með þessa sígar­ett­u. 

Í dag hef ég séð, ja roskið fólk, segja frá því að áður fyrr hafi verið töff að reykja. Svo birtir það töff myndir af sér með rett­una í munn­vik­inu til að stað­festa að þetta hafi svo sann­ar­lega verið töff. En tekur jafn­framt fram að það sé gott að það sé alls ekki töff leng­ur. En senni­lega er það ekki töff lengur af því að við erum hætt að sjá stjörnur á borð við James Dean, Bubba og Hr. Hnetu­smjör reykja. Það er nefni­lega þannig sem áhrifa­valdar virka. Það er mun áhrifa­rík­ara fyrir fram­leið­enda vöru að fræg og töff mann­eskja noti vör­una en að verja miklu fé í að aug­lýsa hana. Og þess vegna hafa mörg ríki, meðal ann­ars Ísland, sett lög sem banna tóbaks­reyk­ingar í aug­lýs­ing­um, jafn­vel þótt verið sé að aug­lýsa eitt­hvað allt ann­að. Og jú, jú það er bæði for­sjár­hyggja og rit­skoð­un. 

Sígar­ettur höfðu á 20. öld­inni sér­staka merk­ingu í dæg­ur­menn­ingu. Þær til­heyrðu ekki bara þessum töff týpum heldur voru þær "nauð­syn­legar" í ýmsum aðstæð­um. Ég ólst upp við slíkar fyr­ir­myndir og þótt ég hafi sjálf aldrei reykt hef ég upp­lifað stundir þar sem mér hefur fund­ist það eina rétta í stöð­unni vera að halla mér upp að vegg, kveikja mér í sígar­ettu ofursvöl, og láta eins og til­veran í kringum mig komi mér ekki við. 

En aftur að mynd­inni af Bubba með sígar­ett­una lafandi. Ég hef séð því haldið fram að verið sé að rit­skoða list. Það er áhuga­verð skoðun sem ég er þó ekki sam­mála, ekki síst vegna þess að eftir sem áður er sígar­ettan í leik­rit­inu sjálfu, á bolum og varn­ingi tengdum sýn­ing­unni og í kynn­ing­ar­efn­inu inni í leik­hús­inu. Og það er þar sem listin fer fram og töfr­arnir ger­ast. Hún er hins vegar horfin af raf­rænu kynn­ing­ar­efni og stóru plakati utan á leik­hús­inu. Áhuga­verð­ast er samt að fólk virð­ist telja aug­lýs­ing­una sem slíka list og það hljóta að vera nýmæli þótt margar geti verið úthugs­að­ar, flottar og list­ræn­ar. Við gætum jafn­vel sagt að sumt fólk sem býr til aug­lýs­ingar sé lista­menn í sínu fagi. Það gerir aug­lýs­ing­arnar sjálfar þó ekki lista­verk. 

Aug­lýs­ingum er líka breytt á hverjum ein­asta degi, til að þjóna því sem á að aug­lýsa og fyrir því eru ótal ástæð­ur. Aug­lýsendur eru alltaf að láta búa til nýjar og nýjar aug­lýs­ingar og breyta göml­u­m. Þeim er breytt á hverjum deg­i. ­Yf­ir­leitt tekur eng­inn eftir því, frekar en því að eyrna­lokk­ur­inn sem Bubbi skart­aði framan á Sam­úel var horf­inn úr eyr­anu á honum á aug­lýs­inga­mynd­inni. Svo er þeim fargað með dag­blöðum eða þær hverfa sjónum okkar á vef­miðlum þegar nýjar birt­ast í stað­inn.

Myndin í aug­lýs­ing­unni byggir á ljós­mynd sem við getum alveg flokkað sem lista­verk en þetta er ekki hún. Þetta er önnur mynd; aug­lýs­ing. Aug­lýs­ing um leik­sýn­ingu en leik­sýn­ingin er sann­ar­lega list. Það gerir aug­lýs­ing­una þó ekki að list. Við getum sagt að aug­lýs­ing hafi verið rit­skoðuð og Borg­ar­leik­húsið breytt henni í kjöl­farið en það er illa hægt að halda því fram að list hafi verið rit­skoð­uð. 

Einu sinni rákum við hjónin lítið gall­erí í Kringl­unni. Mark­aðs­stjóri Kringl­unnar kom að máli við okkur og vildi endi­lega að við stæðum fyrir list­sýn­ingum í versl­un­ar­mið­stöð­inni og það fannst okkur hið besta mál. Listin á að vera sem víð­ast og ná til sem flestra. Fyrsti lista­mað­ur­inn sem var feng­inn til að sýna verk sín í hús­inu var Gunnar Karls­son. Rýmið sem var um að ræða var opið svæði á efri hæð þar sem hægt var að hengja verkin úr loft­inu þannig að þau voru sýni­leg bæði á efri og neðri hæð húss­ins. Sýn­ingin var fyr­ir­huguð haustið 1999 og allt sum­arið hengu þar aug­lýs­inga­borðar fyrir söng­leik­inn Rent sem þá var sýndur í Loft­kast­al­an­um. Einn borð­inn sýndi neta­sokka­buxna- og leð­ur­klædd­ann rass­inn á per­són­unni Mímí sem var 16 ára eyðni­sjúkur krakk­fík­ill og dans­ari á sadóma­sóklúbbi. Myndin hefði allt eins getað verið aug­lýs­ing fyrir slíkan klúbb en eng­inn hreyfði and­mælum við því. Þetta var jú bara aug­lýs­ing. 

Þegar setja átti upp sýn­ingu Gunn­ars kom hins vegar babb í bát­inn. Gunnar hafði tölvu­teiknað og prentað út myndir á nákvæm­lega jafn­stórum renn­ingum og höfðu hangið þarna allt sum­arið af Jesú reið­um. Verkið kall­aði hann Kringlu Krist. Og allt í einu var ómögu­legt að hafa verkin þarna, þau skyggðu á búð­ir, trufl­uðu fyr­ir­hug­aða upp­setn­ingu á jóla­skrauti (Jesú var senni­lega ekki nægi­lega jóla­leg­ur) og verkin voru því uppi í mun styttir tíma en fyr­ir­hugað hafði ver­ið. Listin trufl­aði sem sagt dag­lega starf­semi í Kringl­unni en aug­lýs­ing­arnar ekki. Lista­mað­ur­inn tók verkin að lokum niður en hengdi Jesú upp í Hús­dýra­garð­inum þar sem hann fékk inn í aðdrag­anda jól­anna. En hann var auð­vitað ekki með sígar­ettu.  



Kringlu Kristur













Þríeykið: Þórólfur, Alma og Víðir.
Takk fyrir ykkur
„Í dag er stór dagur,“ sagði sóttvarnalæknir á upplýsingafundi almannavarna í dag. Þar átti hann við enn eitt skrefið í afléttingu takmarkana. Í hugum landsmanna var dagurinn þó ekki síst stór því fundurinn var sá síðasti – í bili að minnsta kosti.
Kjarninn 25. maí 2020
Jón Baldvin Hannibalsson
Um Alaskaarðinn og íslenska arfinn
Kjarninn 25. maí 2020
Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra.
„Mjög áhugavert að skoða hugmyndir um þrepaskiptan erfðafjárskatt“
Forsætisráðherra sagði á Alþingi í dag að áhugavert væri að skoða hugmyndir um þrepaskiptan erfðafjárskatt en hún var meðal annars spurð út í fram­sal hluta­bréfa­eigna aðaleigenda Samherja til afkomendanna.
Kjarninn 25. maí 2020
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra.
Svandís þakkar þríeykinu fyrir sitt framlag
Heilbrigðisráðherra þakkaði Ölmu, Þórólfi og Víði á síðasta upplýsingafundi almannavarna í dag. Hún minnti einnig á að baráttunni væri enn ekki lokið.
Kjarninn 25. maí 2020
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir.
Veiran mögulega að missa þróttinn
Sóttvarnalæknir segir að hugsanlega sé kórónuveiran að missa þróttinn. Þeir sem smitast hafa af COVID-19 undanfarið eru ekki mikið veikir. Aðeins sex smit hafa greinst hér á landi í maí.
Kjarninn 25. maí 2020
Píratar mælast næst stærstir í nýrri skoðanakönnun frá MMR
Sjálfstæðisflokkurinn mælist með 23,5 prósent fylgi í nýrri könnun MMR, en þar í kjölfarið koma Píratar með 14,6 prósent fylgi. Framsóknarflokkurinn væri minnsti flokkurinn sem næði inn þingmanni miðað við þessa könnun og mælist með 6,4 prósent fylgi.
Kjarninn 25. maí 2020
Frá Bræðslunni í fyrra. Næsta Bræðsla verður árið 2021.
„Samfélagsleg skylda“ að aflýsa Bræðslunni
Tónlistarhátíðin Bræðslan fer ekki fram í sumar. Skipuleggjendur hátíðarinnar segja það samfélagslega skyldu sína að aflýsa hátíðinni og vilja koma í veg fyrir alla mögulega smithættu.
Kjarninn 25. maí 2020
Ólafur Arnalds
Gagnsæi og rangsnúnir landbúnaðarstyrkir
Kjarninn 25. maí 2020
Meira eftir höfundinnMargrét Tryggvadóttir