Auðlindirnar okkar og málið sem getur ekki dáið

Auglýsing

Ein­hvern tím­ann heyrði ég sagt að póli­tík snú­ist um það helst að tefja mál þar til þau skipti ekki lengur máli. Ég veit ekki hver orð­aði þessa hugsun fyrst eða hvort þetta séu fræg orð ein­hvers mekt­ar­manns (og þá örugg­lega karl­manns, því það er svo stutt síðan fólki fannst það sem konur hafa að segja skipta ein­hverju máli) en ég hef oft hugsað til þeirra og alltof oft hef ég séð slík stjórn­mál í verki. En svo eru málin sem eru svo stór að þau munu alltaf skipta máli, sama hvað tím­anum líð­ur. Málin sem vaxa og verða mik­il­væg­ari með hverju árinu sem líður og neita að hvefa. Það eru málin sem geta ekki dáið. 

Íslend­ingar eru ein rík­asta þjóð í heimi. Hvorki Hrunið né COVID-kreppan sem nú er að skella á okkur breyta þeirri stað­reynd. Í sögu­legu sam­hengi er sá auður fremur nýtil­kom­inn því það er ekki nema um mannsævi síðan Ísland var fátæk­asta þjóð Evr­ópu. Margt hefur hjálpað okk­ur. Við erum fámenn þjóð í stóru landi og fiski­miðin eru enn stærri og gjöf­ul. Við getum fram­leitt mikið af sjálf­bærri og fremur umhverf­is­vænni orku og við fengum aðstoð til þró­unar þegar við þurft­um. Hér býr því fremur vel­menntuð þjóð sem hefur bæði þekk­ingu og bol­magn til að byggja hér fyr­ir­mynd­ar­þjóð­fé­lag. Engu að síður er hér margt sem þarf að laga. 

Ef ástandið væri svo­leiðis heima hjá okk­ur, það er mik­ill auður en allt í skralli, myndum við senni­lega umsvifa­laust vinda okkur í lag­fær­ing­ar. Gera við lek­ann á þak­inu svo hann skemmdi ekki út frá sér, mála hús­ið, slá blett­inn, þrífa og skipta um eld­húsinn­rétt­ingu. Hjá þjóð­inni virkar þetta ekki þannig. Þegar hjúkr­un­ar­fræð­ingar biðja um sann­gjörn laun er rík­is­kass­inn sagður tóm­ur. Þegar fólk missir vinn­una í stórum stíl er ekki hægt að hækka atvinnu­leys­is­bæt­ur. Þegar börn og ungt fólk þarf geð­heil­brigð­is­þjón­ustu fer það á biðlista. Þegar elsta fólkið okkar þarf aðstoð við athafnir dag­legs lífs taka biðlist­arnir sömu­leiðis við. Og dæmin eru því miður enda­laus. 

Auglýsing

Á sama tíma og vel­ferð­ar­kerfin okkar eru fjársvelt hafa nokkrir menn auðg­ast gríð­ar­lega. Voru þeir svona dug­legir og klár­ir? Miklu betri en við hin? Ó nei, fæstir þeirra eru betur skap­aðir en meðal­jón­inn. Þeir höfðu hins vegar aðgang að sam­eig­in­legum auð­lindum þjóð­ar­innar án þess að greiða fullt eða eðli­legt gjald fyrir hann. Og þannig er hægt að skapa mikil auð­ævi. 

Nú fær öll þjóðin að sjá hvernig auð­menn geta keypt sér fjöl­miðla og hent­uga umfjöll­un, sína eigin rann­sókn­ar­lög­reglu­menn með hler­un­ar­bún­aði, lög­fræð­inga­her sem ræðst gegn opin­berum stofn­unum og fjöl­miðl­um, allt til að við­halda stöðu sinni í efstu lögum sam­fé­lags­ins þar sem lög og reglur eru bara fyrir alla hina og áfram­hald­andi aðgang að verð­mætum þjóð­ar­innar sem þeir geta notað sem sinn prí­vat spari­bauk. 

Eftir Hrunið kom upp krafa um nýjan sam­fé­lags­sátt­mála, nýja stjórn­ar­skrá. Frá lýð­veld­is­stofnun höfðu ýmsir reynt að koma slíkri á enda vissu allir að sú frá 1944 sem byggð var á þeirri frá 1874 með nokkrum breyt­ing­um, svo sem að skipta út kóngi fyrir for­seta, var bara hugsuð til bráða­birgða. Það er svo margt í því plaggi sem er gjör­sam­lega óásætt­an­legt á 21. öld­inni. Hún er til dæmis að mestu samin af dönskum emb­ætt­is­mönnum fyrir 19. aldar Dani. Erum við 19. aldar Dan­ir? Nei, ég hélt ekki. Og engin kona kom að ritun núgild­andi stjórn­ar­skrár fyrr en allra síð­ustu breyt­ingar fóru í gegn. Og sam­kvæmt núgild­andi stjórn­ar­skrá má for­set­inn gefa und­an­þágur frá lögum eftir eigin geð­þótta. Finnst ein­hverjum það góð hug­mynd? Ekki mér. 

Mestu skiptir þó það sem vantar alveg en er meðal þess sem er að finna í nýju stjórn­ar­skránni sem öll þjóðin hafði aðkomu að - ákvæði um auð­lind­irnar okk­ar, að þær skuli vera ævar­andi eign þjóð­ar­innar og ekki megi selja eða leigja þær nema með aft­ur­kræfum hætti fyrir fullt gjald. Það þýðir að fisk­veið­i­­kvót­inn yrði að fara á markað og útgerðin fengi sjálf að ráða hvað hún vildi borga fyrir veið­i­­heim­ild­irn­­ar. 

En þetta er sjaldan nefnt og margir stjórn­mála­menn reyna að drepa mál­inu á dreif. Hvers konar stjórn­mála­maður gæti líka verið á móti slíku ákvæði? Sá sem við­ur­kennir að vera á móti nýrri stjórn­ar­skrá vegna þess að hann vill ekki tryggja að auð­lindir í nátt­úru Íslands verði sam­eig­in­leg og ævar­andi eign þjóð­ar­innar á sér vænt­an­lega ekki bjarta fram­tíð í stjórn­mál­um. Hann myndi afhjúpa sig fyrir fullt og allt. Það eina í stöð­unni fyrir slíka stjórn­mála­menn er að reyna að tefja málið þar til það skiptir ekki máli leng­ur. En stjórn­ar­skráin er ekki þannig mál. Hún skiptir alltaf máli og eftir því sem tím­inn líður og órétt­lætið verður sýni­legra er hún enn meira aðkallandi en áður. 

En svona er bar­áttan um Ísland. Hún snýst um auð­lind­irnar okk­ar, gildi og hvernig sam­fé­lag við viljum byggja. Sumir reyna þó iðu­lega að tala um allt ann­að. Missum ekki sjónar á aðal­at­rið­unum og látum ekki stjórn­mála­menn telja okkur trú um að þeir viti betur en við sjálf hvernig við byggjum rétt­látt sam­fé­lag. 

Þann 20. októ­ber 2012 fór fram þjóð­ar­at­kvæða­greiðsla um nýja stjórn­ar­skrá. Stjórn­ar­skrá sem setur ráða­mönnum skorð­ur, bannar þeim að ljúga, færir völdin til þjóð­ar­innar og tryggir fólk­inu í land­inu arð af auð­lindum sín­um. Þannig vill meiri­hluti kjós­enda hafa það en Alþingi hefur ekki stað­fest þann þjóð­ar­vilja. Nú stendur yfir und­ir­skrifta­söfnun til stuðn­ings því stór­merka og nauð­syn­lega plaggi. Ég hvet öll til að skrifa undir á nystjorn­ar­skra.is

Hættum að láta ræna okk­ur.

Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra.
Segir það enga skoðun standast að tala um að stúdentar hafi verið skildir eftir
Þingmaður Flokks fólksins spurði forsætisráðherra út í málefni námsmanna á Alþingi í dag. „Er ekki kom­inn tími til að grípa alla sem hafa orðið fyrir þessum hörm­ung­um, atvinnu­leysi, og eiga jafn­vel ekki fyrir húsa­leigu og ekki fyrir mat?“
Kjarninn 26. janúar 2021
Lilja D. Alfreðsdóttir stendur frammi fyrir brekku til að halda sér inni á þingi samkvæmt könnunum.
Hvorki Miðflokkur né Framsókn mælast með mann inni í Reykjavík
Samfylkingin, Sósíalistaflokkur Íslands og Viðreisn mælast á góðri siglingu í Reykjavíkurkjördæmunum tveimur. Staða stjórnarflokkanna í höfuðborginni veikist mikið og Framsóknarflokkurinn myndi ekki ná inn manni þar að óbreyttu.
Kjarninn 26. janúar 2021
Verkefnisstjórn 4. áfanga rammaáætlunar fékk 34 vindorkukosti inn á sitt borð í fyrra.
Vindorkukostir sem eru 10 MW eða meira heyri undir rammaáætlun
Lagt er til að land verði flokkað með tilliti til vindorkuvera í tengslum við breytingar á frumvarpi um rammaáætlun. „Telja verður að vindorkuver geti haft í för með sér minna óafturkræft rask en hefðbundnari orkukostir,“ segir í greinargerð.
Kjarninn 26. janúar 2021
Kristján Þór Júlíusson, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra.
Loðnukvótinn aukinn – Fá að veiða 61 þúsund tonn
Tekist hefur að afstýra loðnubresti þriðja árið í röð. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra segir að mikið sé í húfi fyrir viðspyrnu efnahagslífsins að loðnuvertíðin verði eins öflug og kostur sé.
Kjarninn 26. janúar 2021
Hámarksálag á reikisímtöl verður lækkað um tæp fjögur prósent
Evrópusambandið hefur sett reglugerð sem lækkar þá upphæð sem fjarskiptafyrirtæki mega rukka fyrir umframnotkun reikisímtala. Til stendur að taka reglugerðina upp í EES-samningnum og þar með hérlendis.
Kjarninn 26. janúar 2021
Tólf gefa kost á sér í forvali um fimm efstu sætin fyrir VG í Norðausturkjördæmi
Framboðsfrestur Vinstri grænna í Norðausturkjördæmi er runninn út.
Kjarninn 26. janúar 2021
Þjóðhættir
Þjóðhættir
Þjóðhættir – Fatnaður, geimferðir og sjálfbærni: Þjóðfræðirannsóknir fyrir framtíðina
Kjarninn 26. janúar 2021
Einná ferð á alþjóðaflugvellinum í Aþenu í Grikklandi.
Ísland fyrst Schengen-ríkja til að gefa út rafræn bólusetningarvottorð
Lönd sunnarlega í Evrópu vilja svör við því hvort að samræmd bólusetningarvottorð séu væntanleg á næstunni. Annað sumar án ferðamanna myndi hafa skelfilegar afleiðingar.
Kjarninn 26. janúar 2021
Meira eftir höfundinnMargrét Tryggvadóttir