Heildstætt mat í stað óáreiðanlegra tannrannsókna

Auglýsing

Nú liggja fyrir drög að þjón­ustu­samn­ingi milli Útlend­inga­stofn­unar og Háskóla Íslands um ald­urs­grein­ingar á umsækj­endum um alþjóð­lega vernd. Samn­ing­ur­inn hefur verið í umsagn­ar­ferli hjá bæði Vís­inda­siða­nefnd og Jafn­réttis­nefnd HÍ og liggur nú á borði Jóns Atla Bene­dikts­son­ar, rekt­ors skól­ans. Óháð nið­ur­stöðu rekt­ors í þessu máli er mik­il­vægt að við ræðum þær aðferðir sem beitt er við ald­urs­grein­ingar hér á landi.

Óáreið­an­leg vís­indi

Til­gangur ald­urs­grein­inga er að skera úr um aldur umsækj­anda um alþjóð­lega vernd þegar vafi leikur á því hvort við­kom­andi sé undir eða yfir 18 ára aldri. Hér á landi byggj­ast grein­ing­arnar nán­ast alfarið á rann­sóknum sem fram­kvæmdar eru af tann­læknum við Tann­lækna­deild Háskóla Íslands. Stuðst er við röntgen­mynda­tökur og rann­sókn á þroska enda­jaxla umsækj­enda.

Grein­ingar sem byggja á tann­rann­sóknum eru umdeildar því þær eru bæði taldar sið­ferð­is­lega vafa­samar og byggja á veikum vís­inda­legum grunni. Á síð­asta ári tók Háskól­inn í Osló þá ákvörðun að hætta fram­kvæmd tann­rann­sókna, m.a. í kjöl­far gagn­rýni frá siða­nefnd Lækna­fé­lags­ins þar í landi. Þegar breskur þing­maður stakk upp á að not­ast yrði við tann­rann­sóknir við ákvörðun á aldri umsækj­enda um alþjóð­lega vernd brást Tann­lækna­fé­lag Bret­lands ókvæða við og sagði slíkar rann­sóknir sið­laus­ar, óná­kvæmar og óáreið­an­leg­ar.

Auglýsing

Í skýrslu sem Evr­ópu­ráðið birti haustið 2017 og fjallar um ald­urs­grein­ingar segir að lík­ams­rann­sóknum skuli ein­ungis beita sem loka­úr­ræði í ald­urs­grein­ingum umsækj­enda. Þar segir að ald­urs­grein­ingar sem byggja ein­göngu á lík­ams­rann­sóknum séu í besta falli upp­lýst ágiskun (e. educated guess) og að þær geti þar að auki valdið þeim sem undir þær gang­ast and­legum skaða. Þá er vert að benda á að á síð­asta ári var fylgd­ar­laust barn rang­lega metið full­orðið í kjöl­far tann­rann­sóknar hér á landi og var staða þess end­ur­skoðuð eftir að ný gögn bár­ust frá heima­land­inu sem stað­festu aldur þess.

Heild­stætt mat

Í 39. grein reglu­gerðar um útlend­inga er fjallað um ald­urs­grein­ing­ar. Þar segir að við ákvörðun á aldri skuli fara fram heild­stætt mat á aðstæðum ein­stak­lings og frá­sagnar hans af ævi sinni en auk þess megi beita lík­ams­rann­sókn til grein­ingar á aldri. Að mati Rauða kross Íslands er raunin hins vegar sú að í fram­kvæmd fer ekki fram neitt heild­stætt mat af hálfu Útlend­inga­stofn­un­ar. Eng­inn barna­lækn­ir, barna­sál­fræð­ingur eða ann­ars konar sér­fræð­ingur á sviði barna kemur að ald­urs­grein­ingu á nokkru stigi máls­ins.

Í fyrr­nefndri skýrslu frá Evr­ópu­ráð­inu má finna leið­bein­ingar um það hvernig heild­stæðu mati við ald­urs­grein­ingu skuli hátt­að. Þar segir að beita skuli þver­fræði­legri nálgun sem bygg­ist á mis­mun­andi aðferða­fræði. Skoða skuli allt frá lík­am­legum og and­legum þáttum til umhverf­is­legra og menn­ing­ar­legra þátta. Tryggja eigi aðkomu sér­fræð­inga úr ýmsum fræði­greinum en álit sér­fræð­inga á sviði barna og þroska­ferli þeirra eigi að vega þyngst. Ljóst er að Útlend­inga­stofnun fylgir ekki þessum ráð­legg­ingum þegar hún leggur mat á aldur umsækj­enda.

Stærri umræða

Tann­rann­sóknir á umsækj­endum um alþjóð­lega vernd byggja á veikum vís­inda­legum grunni og geta haft alvar­legar afleið­ingar fyrir ein­stak­linga í við­kvæmri stöðu. Háskóli Íslands ætti því að hætta við fyr­ir­hug­aðan þjón­ustu­samn­ing við Útlend­inga­stofn­un. Umræðan um ald­urs­grein­ingar má þó ekki hætta þar. Ef Háskól­inn neitar að fram­kvæma rann­sókn­irnar er lík­legt að Útlend­inga­stofnun leiti ein­fald­lega til tann­lækna á einka­stofum um fram­kvæmd­ina. Viljum við að hætt verði að styðj­ast við tann­rann­sóknir í ald­urs­grein­ingu verðum við að taka umræð­una á Alþingi og víðar í sam­fé­lag­inu.

Í því sam­hengi fagna ég fyr­ir­spurnum sem Logi Ein­ars­son, for­maður Sam­fylk­ing­ar­inn­ar, hefur sent á þrjá ráð­herra vegna þessa máls. Í fyr­ir­spurn til dóms­mála­ráð­herra er m.a. spurt hvort ráð­herr­ann telji lík­am­legar ald­urs­grein­ingar sið­ferð­is­lega rétt­læt­an­legar eða nauð­syn­legar í núver­andi mynd og í sam­ræmi við barna­sátt­mála Sam­ein­uðu þjóð­anna. Í fyr­ir­spurn Loga til mennta­mála­ráð­herra er spurt hvort ráð­herr­anum finn­ist ásætt­an­legt að opin­ber mennta­stofn­un, tann­lækna­deild Háskóla Íslands, fram­kvæmi umdeildar ald­urs­grein­ingar á við­kvæmum hópi umsækj­enda um alþjóð­lega vernd. Að lokum spyr Logi hvort heil­brigð­is­ráð­herra telji að fram­kvæmd ald­urs­grein­inga á umsækj­endum um alþjóð­lega vernd, þá sér­stak­lega tann­grein­inga, sam­ræm­ist siða­reglum lækna.

Ég hlakka til að heyra svör ráð­herr­anna við þessum mik­il­vægu fyr­ir­spurn­um. Við hljótum að geta farið aðrar leiðir í ald­urs­grein­ing­um, þar sem vel­ferð og rétt­indi barna eru í fyrsta sæti og byggt er á heild­stæðu mati eins og ráð­legg­ingar Evr­ópu­ráðs­ins segja til um.

Hitler, Hekla og hindúismi: Nýaldarnasistinn Savitri Devi
Tungutak fasista er farið að sjást aftur. Savitri Devi er ein einkennilegasta persónan sem komið hefur fram í uppsprettu öfgahópa. Flosi Þorgeirsson, sagnfræðingur, hefur kynnt sér sögu hennar.
Kjarninn 16. september 2019
Níu manns sækja um stöðu í Seðlabanka Íslands
Níu manns hafa sótt um stöðu framkvæmdastjóra fjármálastöðugleikasviðs í Seðlabanka Íslands. Á meðal umsækjenda eru Ásdís Kristjánsdóttir, Guðrún Ögmundsdóttir og Bryndís Ásbjarnardóttir.
Kjarninn 16. september 2019
Arna fimmta vinsælasta fyrirtækið
40 prósent Íslendinga segjast nú nota vörur frá Örnu að staðaldri, samkvæmt könnun MMR.
Kjarninn 16. september 2019
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið – Geta konur stjórnað?
Kjarninn 16. september 2019
Það á ekki lengur að vera hægt að fela hver sé raunverulegur eigandi félaga sem skráð eru á Íslandi.
Raunverulegir eigendur félaga eiga ekki lengur að geta falið sig
Hérlendis hefur verið hægt að komast upp með það að fela raunverulegt eignarhald félaga með ýmsum hætti. Margir nýttu sér það, meðal annars til að komast hjá uppgjöri á kröfum eða skattgreiðslum. Þessi leikur á ekki að vera gerlegur lengur.
Kjarninn 16. september 2019
Þóra Kristín Þórsdóttir
Opið bréf til Ásmundar Einars Daðasonar
Kjarninn 16. september 2019
Drónaárás í Sádí-Arabíu ýtir olíuverðinu upp á við
Aldrei í sögunni hefur olíuverð hækkað jafnt mikið á jafn skömmum tíma, eins og gerðist í kjölfar drónaárásar á olíuframleiðslusvæði Aramco í Sádí-Arabíu.
Kjarninn 16. september 2019
Segir ríkislögreglustjóra bera skyldu til að tilkynna um spillingu
Verðandi formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar segir að Haraldur Johannessen eigi að tilkynna um spillingu sem hann viti af. Í viðtali í gær lét hann í það skína að slík væri til staðar.
Kjarninn 15. september 2019
Meira eftir höfundinnÓskar Steinn Jónínuson Ómarsson