Auglýsing

Frá því að fjölda­fram­leiðsla hófst á plasti um miðja tutt­ug­ustu öld­ina hefur plast heldur betur rutt sér til rúms í lífi okkar og finn­ast nú plast­agnir m.a. í sjó, landi, lofti, fæðu og í vefj­u­m ­dýra og manna. Fram­leiðslan á plasti hefur auk­ist mikið á síð­ustu ára­tugum þar ­sem efnið er ódýrt, létt og auð­velt í fram­leiðslu. Jafn­framt er plast slitsterkt og end­ing­ar­tím­inn lang­ur. Þessi aukna fram­leiðsla og notk­un heims­byggð­ar­innar á plasti hefur leitt til þess að efnið er nú að finna í hverjum krók og kima jarð­ar­inn­ar. Meira en 8 milljón tonn af plasti endar í sjónum á hverju ári og hafa nú heilu plast­eyj­urnar mynd­ast m.a. í Kyrra­hafi, Atlands­hafi og Ind­lands­hafi. Plast er efni sem eyð­ist ekki í nátt­úr­unni heldur brotnar það niður í smærri ein­ingar þ.e. örplast. Örplast hefur fund­ist í fisknum sem við borð­um, krana­vatn­inu sem við drekkum og í loft­inu sem við öndum að okk­ur. Örplast er bók­staf­lega all­staðar í kring­um okkur en þar sem rann­sóknir eru komnar stutt á veg er erfitt að vita hversu ­mikil áhrif örplast hefur á heilsu manna. Það er þó ljóst að ýmsum skað­leg­um efnum er bætt út í plast við fram­leiðsl­una og við notkun á plasti geta þessi eit­ur­efni losnað úr læð­ingi og haft skað­leg áhrif á heilsu manna, dýra og um­hverfi.

Plast er efni sem end­ist í um þús­und ár en ein­hvern veg­inn hefur sóun­ar-­neyslu­menn­ing und­an­far­inna kyn­slóða þróað með­ ­sér það við­horf að líta á þetta end­ing­ar­góða efni sem einnota. Notk­unin er orðin svo óhemju mikil að plast er nú orðið að einu stærsta umhverf­is­vanda­máli sam­tím­ans.

Sam­kvæmt skýrslu Umhverf­is­stofn­un­ar ­Sam­ein­uðu Þjóð­anna (2018) hafa um 60 lönd lagt á bann eða ákveðið gjald til að ­draga úr notkun á einnota plasti og hafa þessar stjórn­valds­að­gerðir að mestu leyt­i snúið að plast­pokum og frauð­plasti. Ísland er ekki eitt af þessum lönd­um.

Auglýsing

Plast­poka­notkun hefur verið mikið í um­ræð­unni und­an­farið og ákveðin vit­und­ar­vakn­ing orðið varð­andi skað­semi „einnota“ plast­poka. Talið er að um einn til fimm trilljón plast­pokar séu not­aðir í heim­inum á hverju ári. Fimm trilljónir plast­pokar á ári sam­svara tíu milljón plast­pokum á mín­útu. Ef við myndum binda þessa plast­poka saman myndu þeir þekja land­svæði tvisvar sinnum stærra en Frakk­land. Ein­ungis um 9% af því plasti sem fram­leitt hefur verið í heim­inum hefur ver­ið end­ur­unnið en flest plast endar í urðun eða nátt­úr­unn­i. Plast, ólíkt gleri og áli, er ekki hægt að end­ur­vinna enda­laust heldur er ein­ungis hægt að end­ur­vinna það í ann­að plast af lélegri gæð­um. Eftir nokkrar umferðir af end­ur­vinnslu þarf því að fleygja plast­inu þar sem það mun taka margar aldir að brotna nið­ur. Ein plast­flaska mun t.d. lifa í ein­hverju formi á jörð­inni í að minnsta kosti 450 ár. Það er aug­ljóst að plast­far­ald­ur­inn er vandamál sem við munum ekki  flokka okkur í gegnum heldur þarf neyslan á einnota plasti að snar­minnka eða hrein­lega hætta. Til að raun­veru­leg­ar breyt­ingar á neyslu­mynstri geti átt sér stað þurfa stjórn­völd að taka af skar­ið. Stjórn­völd nota nú þeg­ar ým­iss stjórn­valds­tæki til að hafa áhrif á neyt­enda­hegðun og má þar nefna skatt á áfengi og tóbak. Þetta er talið rétt­læt­an­legt til að vernda heilsu okkar en ekki ­síður vegna sam­fé­lags­kostn­aðar af notk­un­inni.

Mörg lönd hafa sett reglu­gerðir varð­and­i plast­poka sem hefur skilað sér í bættri neyslu­hegð­un. Írland lagði t.d. skatt á plast­poka árið 2002, betur þekkt sem „PlasTax“. Skatt­ur­inn var lagður á í von um breytta neyslu­hegðun og auk­innar notk­unar á fjöl­nota burð­ar­pok­um. Aðgerð­in hafði þau áhrif að plast­poka­neysla Íra drógst saman um 90% á einu ári og enn­fremur varð aukin vit­und­ar­vakn­ing á fleiri umhverf­is­vanda­mál­um. For­dæmi Íra ­sýnir tví­mæla­laust fram á að nægi­lega há ­gjöld geta haft áhrif á neyslu­hegð­un.

Ísland hefur enn ekki sett neinar álög­ur eða bann á einnota plast­um­búðir en starfs­hópur sem skip­aður var af um­hverf­is­ráð­herra hefur lagt til að ýmsar einnota plast­vörur og inn­flutn­ingur á snyrti­vörum sem inni­halda örplast verði bann­að­ur. Jafn­framt stefnir Guð­mund­ur Ingi Guð­brands­son, umhverf­is- og auð­linda­ráð­herra, á að leggja fram frum­varp varð­and­i ­bann á einnota burð­ar­plast­pok­um.

Vert er að taka fram að plast­pok­inn skipt­ir að sjálf­sögðu ekki meg­in­máli í stóra sam­heng­inu þar sem fjöl­margar og í raun all­flestar ­neyslu­vör­ur, sem fara ofan í pokann, eru óum­hverf­is­væn­ar. Draga þarf úr all­ri ­neyslu ef vel á að vera. Hins vegar höfum við hvorki tíma né efni á að „for­gangs­raða“ þegar kemur að umhverf­is­mál­um. Ef við getum minnkað neyslu á einnota, óþarfa plast­pok­um, þá eigum við að gera það. Enn­fremur gæti aðgerð af þessu tagi leitt til vit­und­ar­vakn­ingar á fleiri umhverf­is­vanda­málum sem við virð­umst vera blind­ari ­fyr­ir. Ef rúm­lega 60 önnur lönd í heim­inum hafa með ein­hverjum hætti bann­að ­notkun á plasti þá hljótum við á Íslandi að geta gert það sama.

Alma Möller, landlæknir á upplýsingafundi dagsins.
Alma: Ungt og hraust fólk getur orðið alvarlega veikt
„Það er ekki að ástæðulausu sem við erum í þessum aðgerðum,“ segir Alma D. Möller landlæknir. „Þessi veira er skæð og getur valdið veikindum hjá mjög mörgum ef ekkert er að gert.“ Maður á fertugsaldri liggur á gjörgæslu með COVID-19.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, ferðamálaráðherra.
Ferðamálaráðherra: Áhættan er í mínum huga ásættanleg
„Áhættan af því að skima og hleypa fólki inn [í landið] er svo lítil,“ segir ferðamálaráðherra. „Ég bara get ekki fallist á þau rök að hún sé svo mikil að það eigi bara að loka landi og ekki hleypa fólki inn.“
Kjarninn 8. ágúst 2020
Kanaguri Shizo árið 1912 og við enda hlaupsins 1967.
Ólympíuleikunum frestað – og hvað svo?
Þann 24. júlí hefði opnunarathöfn Ólympíuleikanna 2020 átt að fara fram, en heimsfaraldur hefur leitt til þess að leikunum í Tókýó verður frestað um eitt ár hið minnsta. Það er ekki einsdæmi að Ólympíuleikum sé frestað eða aflýst.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Þrjú ný innanlandssmit – 112 í einangrun
Þrjú ný innanlandssmit af kórónuveirunni greindust hér á landi í gær og tvö í landamæraskimun. 112 manns eru nú með COVID-19 og í einangrun.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Unnur Sverrisdóttir, forstjóri Vinnumálastofnunar, á upplýsingafundi almannavarna fyrr á árinu.
Hafa fengið 210 milljónir til baka frá fyrirtækjum sem nýttu hlutabótaleiðina
Alls hafa 44 fyrirtæki endurgreitt andvirði bóta sem starfsmenn þeirra fengu greiddar úr opinberum sjóðum fyrr á árinu vegna minnkaðs starfshlutfalls. Forstjóri Vinnumálastofnunar segist „nokkuð viss“ um að öll fyrirtækin hafi greitt af sjálfsdáðum.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir.
Þórdís hafnar gagnrýni Gylfa – „Þekki ekki marga sem ætla að fara hringinn í október“
Ráðherra ferðamála segir gagnrýni hagfræðinga á opnun landamæra slá sig „svolítið eins og að fagna góðu stuði í gleðskap á miðnætti án þess að hugsa út í hausverkinn að morgni.“
Kjarninn 8. ágúst 2020
Gylfi Zoega, prófessor í hagfræði.
Gylfi: Stjórnvöld gerðu mistök með því að opna landið
Prófessor í hagfræði, sem varaði við áhrifum af opnun landamæra Íslands í sumar, segir að stjórnvöld hafi stefnt mikilvægum almannagæðum í hættu með því að halda þeim til streitu. Hagsmunir fárra hafi verið teknir fram yfir hagsmuni þorra landsmanna.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Sumarið er tími malbikunarframkvæmda.
Nýja malbikið víða tilbúið í hefðbundinn hámarkshraða
Hámarkshraði hefur verið lækkaður á þeim vegarköflum sem eru nýmalbikaðir en nú eru þær takmarkanir brátt á enda víða á höfuðborgarsvæðinu. Upplýsingafulltrúi Vegagerðarinnar segir hraðann ekki hækkaðan fyrr en viðnám sé orðið ásættanlegt.
Kjarninn 7. ágúst 2020
Meira eftir höfundinnRakel Guðmundsdóttir