Auglýsing

Frá því að fjölda­fram­leiðsla hófst á plasti um miðja tutt­ug­ustu öld­ina hefur plast heldur betur rutt sér til rúms í lífi okkar og finn­ast nú plast­agnir m.a. í sjó, landi, lofti, fæðu og í vefj­u­m ­dýra og manna. Fram­leiðslan á plasti hefur auk­ist mikið á síð­ustu ára­tugum þar ­sem efnið er ódýrt, létt og auð­velt í fram­leiðslu. Jafn­framt er plast slitsterkt og end­ing­ar­tím­inn lang­ur. Þessi aukna fram­leiðsla og notk­un heims­byggð­ar­innar á plasti hefur leitt til þess að efnið er nú að finna í hverjum krók og kima jarð­ar­inn­ar. Meira en 8 milljón tonn af plasti endar í sjónum á hverju ári og hafa nú heilu plast­eyj­urnar mynd­ast m.a. í Kyrra­hafi, Atlands­hafi og Ind­lands­hafi. Plast er efni sem eyð­ist ekki í nátt­úr­unni heldur brotnar það niður í smærri ein­ingar þ.e. örplast. Örplast hefur fund­ist í fisknum sem við borð­um, krana­vatn­inu sem við drekkum og í loft­inu sem við öndum að okk­ur. Örplast er bók­staf­lega all­staðar í kring­um okkur en þar sem rann­sóknir eru komnar stutt á veg er erfitt að vita hversu ­mikil áhrif örplast hefur á heilsu manna. Það er þó ljóst að ýmsum skað­leg­um efnum er bætt út í plast við fram­leiðsl­una og við notkun á plasti geta þessi eit­ur­efni losnað úr læð­ingi og haft skað­leg áhrif á heilsu manna, dýra og um­hverfi.

Plast er efni sem end­ist í um þús­und ár en ein­hvern veg­inn hefur sóun­ar-­neyslu­menn­ing und­an­far­inna kyn­slóða þróað með­ ­sér það við­horf að líta á þetta end­ing­ar­góða efni sem einnota. Notk­unin er orðin svo óhemju mikil að plast er nú orðið að einu stærsta umhverf­is­vanda­máli sam­tím­ans.

Sam­kvæmt skýrslu Umhverf­is­stofn­un­ar ­Sam­ein­uðu Þjóð­anna (2018) hafa um 60 lönd lagt á bann eða ákveðið gjald til að ­draga úr notkun á einnota plasti og hafa þessar stjórn­valds­að­gerðir að mestu leyt­i snúið að plast­pokum og frauð­plasti. Ísland er ekki eitt af þessum lönd­um.

Auglýsing

Plast­poka­notkun hefur verið mikið í um­ræð­unni und­an­farið og ákveðin vit­und­ar­vakn­ing orðið varð­andi skað­semi „einnota“ plast­poka. Talið er að um einn til fimm trilljón plast­pokar séu not­aðir í heim­inum á hverju ári. Fimm trilljónir plast­pokar á ári sam­svara tíu milljón plast­pokum á mín­útu. Ef við myndum binda þessa plast­poka saman myndu þeir þekja land­svæði tvisvar sinnum stærra en Frakk­land. Ein­ungis um 9% af því plasti sem fram­leitt hefur verið í heim­inum hefur ver­ið end­ur­unnið en flest plast endar í urðun eða nátt­úr­unn­i. Plast, ólíkt gleri og áli, er ekki hægt að end­ur­vinna enda­laust heldur er ein­ungis hægt að end­ur­vinna það í ann­að plast af lélegri gæð­um. Eftir nokkrar umferðir af end­ur­vinnslu þarf því að fleygja plast­inu þar sem það mun taka margar aldir að brotna nið­ur. Ein plast­flaska mun t.d. lifa í ein­hverju formi á jörð­inni í að minnsta kosti 450 ár. Það er aug­ljóst að plast­far­ald­ur­inn er vandamál sem við munum ekki  flokka okkur í gegnum heldur þarf neyslan á einnota plasti að snar­minnka eða hrein­lega hætta. Til að raun­veru­leg­ar breyt­ingar á neyslu­mynstri geti átt sér stað þurfa stjórn­völd að taka af skar­ið. Stjórn­völd nota nú þeg­ar ým­iss stjórn­valds­tæki til að hafa áhrif á neyt­enda­hegðun og má þar nefna skatt á áfengi og tóbak. Þetta er talið rétt­læt­an­legt til að vernda heilsu okkar en ekki ­síður vegna sam­fé­lags­kostn­aðar af notk­un­inni.

Mörg lönd hafa sett reglu­gerðir varð­and­i plast­poka sem hefur skilað sér í bættri neyslu­hegð­un. Írland lagði t.d. skatt á plast­poka árið 2002, betur þekkt sem „PlasTax“. Skatt­ur­inn var lagður á í von um breytta neyslu­hegðun og auk­innar notk­unar á fjöl­nota burð­ar­pok­um. Aðgerð­in hafði þau áhrif að plast­poka­neysla Íra drógst saman um 90% á einu ári og enn­fremur varð aukin vit­und­ar­vakn­ing á fleiri umhverf­is­vanda­mál­um. For­dæmi Íra ­sýnir tví­mæla­laust fram á að nægi­lega há ­gjöld geta haft áhrif á neyslu­hegð­un.

Ísland hefur enn ekki sett neinar álög­ur eða bann á einnota plast­um­búðir en starfs­hópur sem skip­aður var af um­hverf­is­ráð­herra hefur lagt til að ýmsar einnota plast­vörur og inn­flutn­ingur á snyrti­vörum sem inni­halda örplast verði bann­að­ur. Jafn­framt stefnir Guð­mund­ur Ingi Guð­brands­son, umhverf­is- og auð­linda­ráð­herra, á að leggja fram frum­varp varð­and­i ­bann á einnota burð­ar­plast­pok­um.

Vert er að taka fram að plast­pok­inn skipt­ir að sjálf­sögðu ekki meg­in­máli í stóra sam­heng­inu þar sem fjöl­margar og í raun all­flestar ­neyslu­vör­ur, sem fara ofan í pokann, eru óum­hverf­is­væn­ar. Draga þarf úr all­ri ­neyslu ef vel á að vera. Hins vegar höfum við hvorki tíma né efni á að „for­gangs­raða“ þegar kemur að umhverf­is­mál­um. Ef við getum minnkað neyslu á einnota, óþarfa plast­pok­um, þá eigum við að gera það. Enn­fremur gæti aðgerð af þessu tagi leitt til vit­und­ar­vakn­ingar á fleiri umhverf­is­vanda­málum sem við virð­umst vera blind­ari ­fyr­ir. Ef rúm­lega 60 önnur lönd í heim­inum hafa með ein­hverjum hætti bann­að ­notkun á plasti þá hljótum við á Íslandi að geta gert það sama.

Magnús Halldórsson
Þau leynast víða tækifærin
Kjarninn 15. febrúar 2019
Uppsveifla án fordæma en nú er komið að kólnun
Gylfi Zoega prófessor í hagfræði fjallar um stöðu mála í hagkerfinu og kjaraviðræðum í grein í Vísbendingu, sem kom til áskrifenda í dag.
Kjarninn 15. febrúar 2019
Vilja að hlutfall efnis verði lækkað svo Fréttablaðið teljist styrkhæft
Fréttablaðið uppfyllir ekki skilyrði fyrir endurgreiðslu á kostnaði við ritstjórn, samkvæmt „lauslegri“ talningu.
Kjarninn 15. febrúar 2019
Ummæli í Hlíðamálinu dæmd dauð og ómerk
Hér­aðs­dómur Reykja­víkur dæmdi í dag ummæli manns um Hlíðamálið svokallaða dauð og ómerk sem og ummæli sem birtust á netmiðlinum Hringbraut.
Kjarninn 15. febrúar 2019
Fjórðungur bankastarfsmanna með yfir milljón á mánuði
Bankastarfsmenn leggja mesta áherslu á styttingu vinnuviku í yfirstandandi kjarasamningum. Meðaltal heildarlauna þeirra eru 838 þúsund krónur á mánuði. Hjá Eflingu er launahækkun langmikilvægasta baráttumálið, enda meðallaun þar 479 þúsund.
Kjarninn 15. febrúar 2019
Halldór Benjamín Þorbergsson, framkvæmdastjóri SA.
Bjóða hækkun upp á 20.000 krónur á mánuði
Tilboð Samtaka atvinnulífsins til verkalýðsfélaganna hljóðar upp á að laun upp að 600.000 krónum hækki um 20.000 krónur á mánuði hvert ár samningsins.
Kjarninn 15. febrúar 2019
Snæbjörn Guðmundsson
Drangajökulsvíðerni og villtasta prósentið
Kjarninn 15. febrúar 2019
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Blizzard rekur 800 manns, Apple viðburður lekur og Amazon kaupir Eero
Kjarninn 15. febrúar 2019
Meira eftir höfundinnRakel Guðmundsdóttir