Um hatursorðræðu, hatursglæpi og vopnavæðingu íslenskra öfgasinna

Auglýsing

Hat­urs­orð­ræða í garð minni­hluta­hópa á Íslandi hefur að und­an­förnu farið vax­andi og hún er mun sýni­legri en hún var áður, í raun­heim­um og sér­stak­lega á net­inu. Það á sér­stak­lega við um hat­urs­orð­ræðu í garð fólks á flótta, inn­flytj­enda og múslima en vax­andi hat­urs­orð­ræða helst í hendur við ­auk­inn fjölda inn­flytj­enda og fólks á flótta. Þrátt fyrir að íslenskt sam­fé­lag hafi um tíma verið skil­greint sem fjöl­menn­ing­ar­sam­fé­lag, eins og flest nú­tíma­sam­fé­lög, virð­ist hópur fólks ekki geta „að­lagast“ breyttri sam­fé­lags­mynd og hefur sér búið til óvin úr útlend­ingn­um, úr múslim­an­um, úr flótta­barn­in­u. Sumir gera það til þess að auka völd sín, aðrir til þess að standa vörð um „­gild­in“ sín - sem það fram­fylgir samt sem áður ekki í fram­komu og sam­skipt­u­m við aðra, enn aðrir gera það fyrir klikk á frétt­irnar sínar og sumir ein­ung­is til þess að fá útrás fyrir gremju sína og reiði. Allir eiga það sam­eig­in­legt að vera skít­sama um hvaða afleið­ingar það hefur fyrir annað fólk.

Sumir fjöl­miðl­ar, ákveðnir stjórn­mála­menn og konur og ­sér­stakir stjórn­mála­flokk­ar, sem hafa ekk­ert annað fram að færa en andúð á út­lend­ing­um, hafa verið dug­legir við að ýta undir hat­urs­orð­ræðu í íslensku ­sam­fé­lagi. Hið sama á við um emb­ætt­is­menn, kenn­ara og aðra þátt­tak­endur í op­in­berri umræðu ásamt, að sjálf­sögðu, virkum í athuga­semd­um. Það er mjög al­var­legt þegar ábyrgð­ar­að­ilar eins og stjórn­mála­fólk, fjöl­miðlar og opin­ber­ir ­starfs­menn eru þátt­tak­endur í því að breiða út hat­urs­boð­skap, þar sem væg­i þeirra í opin­berri umræðu er mik­ið, þeir móta umræð­una og hafa áhrif á hvað telst eðli­leg umræða, hvað er í lagi og hvar mörkin liggja í sam­fé­lags­um­ræð­unni. Það er því áhyggju­efni þegar þeir eru orðnir þátt­tak­endur í að normalísera hat­urs­orð­ræðu, en eitt skref í því ferli er til dæmis að þrengja lög um hat­urs­orð­ræðu á meðan flest þau ríki sem við berum okkur saman við hafa hrint af stað aðgerðum til þess að sporna gegn vax­andi hat­urs­orð­ræðu og senda ­skýr skila­boð um að hún sé ekki liðin með því að láta þá sem taka þátt í henn­i takast á við afleið­ing­arnar af því.

Hat­urs­orð­ræða er afleið­ing af brenglaðri umræðu sem byggir oftar en ekki á hræðslu­á­róðri, lygum og mál­flutn­ingi sem er sér­stak­lega ætl­að­ur­ til þess að ýta undir ótta, for­dóma og hat­ur. Það er því yfir­leitt fátt ann­að en órök­studdur ótti, hatur byggt á lygum og skortur á upp­lýs­ingum sem býr að baki þeim for­dómum sem búa til hat­urs­orð­ræð­una. Hat­urs­orð­ræða er samt sem áður­ stór­hættu­legt sam­fé­lags­mein sem á aldrei að líð­ast. Hat­urs­orð­ræða getur haft hrika­legar afleið­ing­ar, jafnt fyrir ein­stak­linga og hópa fólks, ef hún fær að standa óáreitt. Hat­urs­orð­ræða hefur áhrif á og grefur undan rétti ein­stak­linga til jafn­­rétt­is, hún ýtir undir mis­mun­un á meðal fólks og hún elur á sundr­ung­u á meðal sam­fé­lags­hópa. Þar að auki er hún notuð til þess að nið­­ur­lægja hópa ­fólks sem og ein­stak­l­inga, gera lítið úr per­­sónu þeirra og brjóta þá nið­­ur. 

Auglýsing

Hat­urs­orð­ræða er yfir­leitt und­an­fari hat­urs­glæpa, sem segja má að sé næsta skrefið í ferl­inu sem hefst á því að fólk fyllist for­dómum og ­þrói með sér hatur gagn­vart öðrum ein­stak­lingum og hópum fólks. Hat­urs­orð­ræða ýtir undir og hvetur til frekara ofbeld­is. Slík ummæli má oft finna á at­huga­semda­kerfum frétta­miðl­anna og hafa sum verið svo alvar­leg að þau hafa verið til­kynnt til lög­reglu. Í örfáum til­fellum hafa ein­stak­lingar verið dæmd­ir ­fyrir slíka hat­urs­orð­ræðu. Mik­il­vægt er að gera sér grein fyrir því að fáein orð á sam­fé­lags­miðlum geta haft mikil áhrif á ein­stak­l­inga þar sem það get­ur kveikt hug­­mynd eða sáð fræi í huga þeirra sem mög­u­­lega ganga þegar með ein­hverjar skað­væn­­legar hug­myndir í koll­in­um. Þegar slíkir ein­stak­lingar koma síð­an ­sam­an, hvort sem það er í stjórn­mála­flokki eða „um­ræðu­hóp­um“ á net­inu og fara að ýta undir hat­ur, öfgar og ofbeldi er oft stutt í hat­ursglæpina, eins og hryðju­verkin á Nýja-­Sjá­landi eru nýjasta dæmið um, en sýnt hefur verið fram á að hatur á net­inu var und­an­fari hryðju­verk­anna á Nýja-­Sjá­landi. Önnur dæmi eru hryðju­verk­in í Nor­egi árið 2011, morðið á bresku þing­kon­unni Jo Cox árið 2016 og árásir á moskur í Evr­ópu.

Ítrekað hefur verið varað við hætt­unni af því að hat­urs­orð­ræða fái að vaxa í íslensku sam­fé­lagi og standa óáreitt. Ekki erum marga ein­stak­linga að ræða enda verða hinir sömu fyrir vikið að sjálf­sögð­u skot­mörk þeirra sem vilja fá að spúa hatri og öfgum óáreitt. Upp hafa kom­ið til­felli öðru hvoru í sam­fé­lag­inu þar sem fólk sam­mælist um að hat­urs­orð­ræða eigi ekk­ert erindi í íslenskt sam­fé­lag og ekki mega gera hana að ein­hverj­u­m eðli­legum hlut. Svo heldur lífið bara áfram og eftir standa þessir fáu ein­stak­lingar sem end­ur­taka sig í sífellu og eru eflaust farnir að hljóma eins og rispaðar plöt­ur. Flestir fría sig frá hinni sam­fé­lags­legu ábyrgð sem við berum öll með því að benda á að „þetta sé svo lít­ill hóp­ur,“ „það tekur eng­inn ­mark á þeim,“ „þeir skipta engu máli.“

Nú er hins vegar komið að tíma­mótum í íslensku sam­fé­lagi.

Nú er komið að næsta skrefi í ferl­inu. Þessar „ör­fá­u hræð­ur,“ íslenskir þjóð­ern­is­sinn­ar, ras­istar og öfga­fólk sem „eng­inn tekur mark á og skipta ekki máli“ sem hafa rottað sig saman í ræsi inter­nets­ins um tíma, dreift hat­urs­orð­ræðu víða um net­ið, áreitt fólk og staðið fyrir mót­mæl­u­m ­gagn­vart fólki á flótta – eins ógeðs­legt og það er – und­ir­búa sig nú undir að fá kennslu í vopna­burði sem þau segja sjálf í við­tali við Stund­ina að sé „til að verj­ast straumi inn­flytj­enda sem hingað kom­a,“ til þess að „læra að verja sig ef til átaka kemur vegna straums inn­flytj­enda og flótta­manna til lands­ins,“ „til þess að búa sig undir yfir­töku íslams.“ Einn við­mæl­andi blaðs­ins seg­ist al­mennt ekki vera hlynnt skot­vopn­um, þótt hún sé til­búin til að nota þau á inn­flytj­end­ur. Þessa þjálfun ætla með­limir íslensku þjóð­fylk­ing­ar­innar og ann­arra jafn ógeð­felldra sam­taka sem bera út hatur gegn inn­flytjend­um, fólki á flótta og múslimum að fá frá sam­tökum sem heita European Security Academy og hafa meðal ann­ars þjálfað „sveit­ir“ úkra­ínskra öfga-­þjóð­ern­is­sinna í að nota vopn­Við vitum nefni­lega öll hvert næsta skrefið í þessu ferli er.

Það er núna sem við ákveðum sem sam­fé­lag hvaða leið við ætlum að fara. Ætlum við, hvort sem við erum fjöl­miðla­fólk, stjórn­mála­fólk, emb­ætt­is­menn eða almennir borg­arar að láta þetta við­gangast? Ætlum við að normalísera hat­urs­orð­ræðu með því að halda áfram að dreifa henni, senda óskýr skila­boð og gera fátt annað en að þrengja ákvæði laga um hat­urs­orð­ræðu og láta ­ís­lenska öfga­menn vopnast? Eða ætlum við að taka skýra afstöðu gegn for­dómum og hat­ri, gegn hat­urs­orð­ræðu og koma í veg fyrir að hat­urs­glæpir fari að fær­ast í aukarn­ar hér, að mis­munun ákveð­inna hópa fest­ist í sessi og mis­mun­andi hópar fólks get­i ekki búið í sátt og sam­lyndi. Við berum öll ábyrgð sem þegnar í þessu ­sam­fé­lagi. Það er undir okkur komið hvernig sam­fé­lagið okkar er og hvert það ­stefn­ir. Nú, sem aldrei fyrr er mik­il­vægt að við tökum skýra afstöðu gegn hat­urs­orð­ræðu og þegjum ekki þegar íslenskir öfga­sinnar vopn­ast. Það eru ­nefni­lega þeir sem eru hættu­leg­ir, þeir sem spúa hatri og öfgum og eru til­bún­ir til þess að grípa til vopna, en ekki þeir sem þeir telja sig þurfa að berj­ast gegn.

Libra skjálfti hjá seðlabönkum
Áform Facebook um að setja í loftið Libra rafmyntina á næsta ári hafa valdið miklum titringi hjá seðlabönkum. Hver verða áhrifin? Þegar stórt er spurt, er fátt um svör og óvissan virðist valda áhyggjum hjá seðlabönkum heimsins.
Kjarninn 24. júní 2019
Lögfræðikostnaður vegna orkupakkans rúmlega 16 milljónir
Lögfræðiráðgjafar var aflað frá sex aðilum.
Kjarninn 24. júní 2019
Helga Dögg Sverrisdóttir
Þörf á rannsóknum á ofbeldi í garð kennara hér á landi
Kjarninn 24. júní 2019
Stuðningur við þriðja orkupakkan eykst mest meðal kjósenda Vinstri grænna
90 prósent kjósenda Miðflokksins eru mjög eða frekar andvíg innleiðingu þriðja orkupakkans.
Kjarninn 24. júní 2019
Vilja koma böndum á óhóflega sykurneyslu landsmanna
Skipaður hefur starfshópur til að innleiða aðgerðaáætlun Embættis landlæknis til að draga úr sykurneyslu landsmanna. Landlæknir telur að vörugjöld og skattlagning á sykruð matvæli sé sú aðgerð sem beri hvað mestan árangur þegar draga á úr sykurneyslu.
Kjarninn 24. júní 2019
Kjósendur Miðflokks, Flokks fólksins og Framsóknar helst á móti Borgarlínu
Kjósendur Samfylkingar, Viðreisnar og Pírata eru hlynntastir Borgarlínu.
Kjarninn 24. júní 2019
Snæbjörn Guðmundsson
Hvalárvirkjun í óþökk landeigenda
Leslistinn 24. júní 2019
Borgarlínan
Stuðningur við Borgarlínu aldrei mælst meiri
54 prósent Íslendinga eru hlynnt Borgarlínunni en um 22 prósent andvíg.
Kjarninn 24. júní 2019
Meira eftir höfundinnSema Erla Serdar