Um hatursorðræðu, hatursglæpi og vopnavæðingu íslenskra öfgasinna

Auglýsing

Hat­urs­orð­ræða í garð minni­hluta­hópa á Íslandi hefur að und­an­förnu farið vax­andi og hún er mun sýni­legri en hún var áður, í raun­heim­um og sér­stak­lega á net­inu. Það á sér­stak­lega við um hat­urs­orð­ræðu í garð fólks á flótta, inn­flytj­enda og múslima en vax­andi hat­urs­orð­ræða helst í hendur við ­auk­inn fjölda inn­flytj­enda og fólks á flótta. Þrátt fyrir að íslenskt sam­fé­lag hafi um tíma verið skil­greint sem fjöl­menn­ing­ar­sam­fé­lag, eins og flest nú­tíma­sam­fé­lög, virð­ist hópur fólks ekki geta „að­lagast“ breyttri sam­fé­lags­mynd og hefur sér búið til óvin úr útlend­ingn­um, úr múslim­an­um, úr flótta­barn­in­u. Sumir gera það til þess að auka völd sín, aðrir til þess að standa vörð um „­gild­in“ sín - sem það fram­fylgir samt sem áður ekki í fram­komu og sam­skipt­u­m við aðra, enn aðrir gera það fyrir klikk á frétt­irnar sínar og sumir ein­ung­is til þess að fá útrás fyrir gremju sína og reiði. Allir eiga það sam­eig­in­legt að vera skít­sama um hvaða afleið­ingar það hefur fyrir annað fólk.

Sumir fjöl­miðl­ar, ákveðnir stjórn­mála­menn og konur og ­sér­stakir stjórn­mála­flokk­ar, sem hafa ekk­ert annað fram að færa en andúð á út­lend­ing­um, hafa verið dug­legir við að ýta undir hat­urs­orð­ræðu í íslensku ­sam­fé­lagi. Hið sama á við um emb­ætt­is­menn, kenn­ara og aðra þátt­tak­endur í op­in­berri umræðu ásamt, að sjálf­sögðu, virkum í athuga­semd­um. Það er mjög al­var­legt þegar ábyrgð­ar­að­ilar eins og stjórn­mála­fólk, fjöl­miðlar og opin­ber­ir ­starfs­menn eru þátt­tak­endur í því að breiða út hat­urs­boð­skap, þar sem væg­i þeirra í opin­berri umræðu er mik­ið, þeir móta umræð­una og hafa áhrif á hvað telst eðli­leg umræða, hvað er í lagi og hvar mörkin liggja í sam­fé­lags­um­ræð­unni. Það er því áhyggju­efni þegar þeir eru orðnir þátt­tak­endur í að normalísera hat­urs­orð­ræðu, en eitt skref í því ferli er til dæmis að þrengja lög um hat­urs­orð­ræðu á meðan flest þau ríki sem við berum okkur saman við hafa hrint af stað aðgerðum til þess að sporna gegn vax­andi hat­urs­orð­ræðu og senda ­skýr skila­boð um að hún sé ekki liðin með því að láta þá sem taka þátt í henn­i takast á við afleið­ing­arnar af því.

Hat­urs­orð­ræða er afleið­ing af brenglaðri umræðu sem byggir oftar en ekki á hræðslu­á­róðri, lygum og mál­flutn­ingi sem er sér­stak­lega ætl­að­ur­ til þess að ýta undir ótta, for­dóma og hat­ur. Það er því yfir­leitt fátt ann­að en órök­studdur ótti, hatur byggt á lygum og skortur á upp­lýs­ingum sem býr að baki þeim for­dómum sem búa til hat­urs­orð­ræð­una. Hat­urs­orð­ræða er samt sem áður­ stór­hættu­legt sam­fé­lags­mein sem á aldrei að líð­ast. Hat­urs­orð­ræða getur haft hrika­legar afleið­ing­ar, jafnt fyrir ein­stak­linga og hópa fólks, ef hún fær að standa óáreitt. Hat­urs­orð­ræða hefur áhrif á og grefur undan rétti ein­stak­linga til jafn­­rétt­is, hún ýtir undir mis­mun­un á meðal fólks og hún elur á sundr­ung­u á meðal sam­fé­lags­hópa. Þar að auki er hún notuð til þess að nið­­ur­lægja hópa ­fólks sem og ein­stak­l­inga, gera lítið úr per­­sónu þeirra og brjóta þá nið­­ur. 

Auglýsing

Hat­urs­orð­ræða er yfir­leitt und­an­fari hat­urs­glæpa, sem segja má að sé næsta skrefið í ferl­inu sem hefst á því að fólk fyllist for­dómum og ­þrói með sér hatur gagn­vart öðrum ein­stak­lingum og hópum fólks. Hat­urs­orð­ræða ýtir undir og hvetur til frekara ofbeld­is. Slík ummæli má oft finna á at­huga­semda­kerfum frétta­miðl­anna og hafa sum verið svo alvar­leg að þau hafa verið til­kynnt til lög­reglu. Í örfáum til­fellum hafa ein­stak­lingar verið dæmd­ir ­fyrir slíka hat­urs­orð­ræðu. Mik­il­vægt er að gera sér grein fyrir því að fáein orð á sam­fé­lags­miðlum geta haft mikil áhrif á ein­stak­l­inga þar sem það get­ur kveikt hug­­mynd eða sáð fræi í huga þeirra sem mög­u­­lega ganga þegar með ein­hverjar skað­væn­­legar hug­myndir í koll­in­um. Þegar slíkir ein­stak­lingar koma síð­an ­sam­an, hvort sem það er í stjórn­mála­flokki eða „um­ræðu­hóp­um“ á net­inu og fara að ýta undir hat­ur, öfgar og ofbeldi er oft stutt í hat­ursglæpina, eins og hryðju­verkin á Nýja-­Sjá­landi eru nýjasta dæmið um, en sýnt hefur verið fram á að hatur á net­inu var und­an­fari hryðju­verk­anna á Nýja-­Sjá­landi. Önnur dæmi eru hryðju­verk­in í Nor­egi árið 2011, morðið á bresku þing­kon­unni Jo Cox árið 2016 og árásir á moskur í Evr­ópu.

Ítrekað hefur verið varað við hætt­unni af því að hat­urs­orð­ræða fái að vaxa í íslensku sam­fé­lagi og standa óáreitt. Ekki erum marga ein­stak­linga að ræða enda verða hinir sömu fyrir vikið að sjálf­sögð­u skot­mörk þeirra sem vilja fá að spúa hatri og öfgum óáreitt. Upp hafa kom­ið til­felli öðru hvoru í sam­fé­lag­inu þar sem fólk sam­mælist um að hat­urs­orð­ræða eigi ekk­ert erindi í íslenskt sam­fé­lag og ekki mega gera hana að ein­hverj­u­m eðli­legum hlut. Svo heldur lífið bara áfram og eftir standa þessir fáu ein­stak­lingar sem end­ur­taka sig í sífellu og eru eflaust farnir að hljóma eins og rispaðar plöt­ur. Flestir fría sig frá hinni sam­fé­lags­legu ábyrgð sem við berum öll með því að benda á að „þetta sé svo lít­ill hóp­ur,“ „það tekur eng­inn ­mark á þeim,“ „þeir skipta engu máli.“

Nú er hins vegar komið að tíma­mótum í íslensku sam­fé­lagi.

Nú er komið að næsta skrefi í ferl­inu. Þessar „ör­fá­u hræð­ur,“ íslenskir þjóð­ern­is­sinn­ar, ras­istar og öfga­fólk sem „eng­inn tekur mark á og skipta ekki máli“ sem hafa rottað sig saman í ræsi inter­nets­ins um tíma, dreift hat­urs­orð­ræðu víða um net­ið, áreitt fólk og staðið fyrir mót­mæl­u­m ­gagn­vart fólki á flótta – eins ógeðs­legt og það er – und­ir­búa sig nú undir að fá kennslu í vopna­burði sem þau segja sjálf í við­tali við Stund­ina að sé „til að verj­ast straumi inn­flytj­enda sem hingað kom­a,“ til þess að „læra að verja sig ef til átaka kemur vegna straums inn­flytj­enda og flótta­manna til lands­ins,“ „til þess að búa sig undir yfir­töku íslams.“ Einn við­mæl­andi blaðs­ins seg­ist al­mennt ekki vera hlynnt skot­vopn­um, þótt hún sé til­búin til að nota þau á inn­flytj­end­ur. Þessa þjálfun ætla með­limir íslensku þjóð­fylk­ing­ar­innar og ann­arra jafn ógeð­felldra sam­taka sem bera út hatur gegn inn­flytjend­um, fólki á flótta og múslimum að fá frá sam­tökum sem heita European Security Academy og hafa meðal ann­ars þjálfað „sveit­ir“ úkra­ínskra öfga-­þjóð­ern­is­sinna í að nota vopn­Við vitum nefni­lega öll hvert næsta skrefið í þessu ferli er.

Það er núna sem við ákveðum sem sam­fé­lag hvaða leið við ætlum að fara. Ætlum við, hvort sem við erum fjöl­miðla­fólk, stjórn­mála­fólk, emb­ætt­is­menn eða almennir borg­arar að láta þetta við­gangast? Ætlum við að normalísera hat­urs­orð­ræðu með því að halda áfram að dreifa henni, senda óskýr skila­boð og gera fátt annað en að þrengja ákvæði laga um hat­urs­orð­ræðu og láta ­ís­lenska öfga­menn vopnast? Eða ætlum við að taka skýra afstöðu gegn for­dómum og hat­ri, gegn hat­urs­orð­ræðu og koma í veg fyrir að hat­urs­glæpir fari að fær­ast í aukarn­ar hér, að mis­munun ákveð­inna hópa fest­ist í sessi og mis­mun­andi hópar fólks get­i ekki búið í sátt og sam­lyndi. Við berum öll ábyrgð sem þegnar í þessu ­sam­fé­lagi. Það er undir okkur komið hvernig sam­fé­lagið okkar er og hvert það ­stefn­ir. Nú, sem aldrei fyrr er mik­il­vægt að við tökum skýra afstöðu gegn hat­urs­orð­ræðu og þegjum ekki þegar íslenskir öfga­sinnar vopn­ast. Það eru ­nefni­lega þeir sem eru hættu­leg­ir, þeir sem spúa hatri og öfgum og eru til­bún­ir til þess að grípa til vopna, en ekki þeir sem þeir telja sig þurfa að berj­ast gegn.

Lán lífeyrissjóða jukust um fjórðung að raunvirði milli ára
Heildareignir lífeyrissjóða nema yfir 4.400 milljörðum króna.
Kjarninn 19. apríl 2019
Mikil olíuverðshækkun á skömmum tíma
Heimsmarkaðsverð á olíu hefur hækkað um 30 prósent á tveimur mánuðum.
Kjarninn 19. apríl 2019
Herbergjanýting var best í Reykjavík
Nýting versnar en herbergjum fjölgar
Á sama tíma og nýting hótelherbergja versnar hefur herbergjunum fjölgað. Herbergjanýting á Suðurnesjum minnkar mikið.
Kjarninn 19. apríl 2019
Lilja D. Alfreðsdóttir kynnti fjölmiðlafrumvarpið 31. janúar 2019.
Það helsta hingað til: Frumvarp um ríkisstyrki til einkarekinna fjölmiðla
Kjarninn tók saman helstu fréttamál íslensks samfélags á fyrstu mánuðum ársins 2019. Þar á meðal er fjölmiðlafrumvarpið, sem verður líklegast lagt fyrir ríkisstjórn fyrir mánaðamót.
Kjarninn 19. apríl 2019
Kaupfélag Skagfirðinga lagði Morgunblaðinu til fé í upphafi árs
Upplýsingar um eignarhald á eiganda Morgunblaðsins sem birtar eru á heimasíðu fjölmiðlanefndar eru ekki í samræmi við upplýsingar sem komu fram í viðtali við forsvarsmann eins hluthafans í viðtali við blaðið á miðvikudag.
Kjarninn 19. apríl 2019
Fór með afsagnarbréf í vasanum á alla fundi í Hvíta húsinu
Birting á 448 síðna skýrslu saksóknarans Rupert Mueller er mál málanna í bandarískum fjölmiðlum í dag. Ekki er um neitt annað talað í sjónvarpsfréttum. Er þetta góð eða slæm skýrsla fyrir Bandaríkjaforseta?
Kjarninn 19. apríl 2019
Ísland með langminnst fjölmiðlafrelsi á Norðurlöndunum
Ísland fellur enn á árlegum lista yfir vísitölu fjölmiðlafrelsis. Súrnun í samskiptum stjórnmálamanna og fjölmiðla nefnd sem ástæða. Hin Norðurlöndin eru öll á meðal þeirra fimm landa sem njóta mest fjölmiðlafrelsis.
Kjarninn 18. apríl 2019
Haukur Arnþórsson
Umferðin eykst með sjálfkeyrandi bílum
Kjarninn 18. apríl 2019
Meira eftir höfundinnSema Erla Serdar