Excelágóði og flæðiságóði

Auglýsing

Það má nálg­ast ákvarð­anir um fjár­fest­ingar á marga vegu, en eitt sem er lítið fjallað um er mis­mun­ur­inn á því að stefna að Excel­á­góða eða flæð­isá­góða.

Excel­á­góða­hugsun snýst um að leggja áherslu á töl­una sem táknar beinan hagnað á til­tek­inni aðgerð á til­teknu augna­bliki. Með því að gleðja Stóra Excel skjalið á Himnum með hámörkun beins reikn­an­legs hagn­aðar eru rétt­læt­ing­arnar óhagg­andi og allir geta skilið þær. Í þeirri nálgun er nán­ast alltaf best að borga upp skuldir í efsta for­gangi, þar sem vextir kosta pen­inga.

Und­an­tekn­ingin er ef þú dettur niður á díl þar sem hægt er að fjár­festa og fá meiri ágóða en vext­irnir kosta. Þetta kallast ­vaxta­muna­við­skipti, og eru ær og kýr margra sem ætla sér að verða rík­ir.

Auglýsing

Allt er betra í flæði

En sé litið fram­hjá klass­ísk­ustu gerðum auð­jöfra – verð­bréfa­miðl­ara og álíka – og að þeim sem eru rík­astir allra, þá sést að þeir fjár­festa allir í flæð­isá­góða. Flæð­isá­góði snýst um að ein­beta sér að því hvar er hægt að búa til sjálf­bært flæði sem gefur enda­laust af sér. Í þeirri hugsun skiptir auð­vitað máli að halda kostn­aði niðri, og vaxta­kostn­aður er ekki þar und­an­skil­inn, en oft er skyn­sam­legra sam­kvæmt þess­ari nálgun að sætta sig við aðeins hærri kostnað til skamms tíma ef það gefur tæki­færi til að byggja nýtt flæði.

Til dæmis gæti ein­hver útgerð veitt þorsk úr sjón­um, fryst hann um borð, hent honum beint í gám og sent úr landi, og fengið 50 kr. á kílóið í hagnað þegar allt er sam­an­tek­ið. Og fyr­ir­tækið gæti vissu­lega rétt­lætt það að gera þetta í stað þess að koma með fisk­inn ferskan í land, full­vinna hann þar, og selja til­búna fisk­rétti úr landi með 40 kr. hagnað per kíló þegar upp er stað­ið. Því gagn­vart Excel skjal­inu er hreini ágóð­inn betri með Excel­á­góða­hugs­un­inni, svo munar 10 kr. á kíló!

En miklu fleiri njóta góðs í sam­fé­lag­inu þegar áherslan er á flæð­ið. Virð­is­aukn­ingin á sér stað í nær­tæk­ari keðju. Og það er lík­legra að það geti leitt af sér frek­ari tæki­færi í fram­tíð­inni. Flæð­is­hugs­unin skilar bæði góðum pen­ing og meiri mögu­leikum á meiri pen­ingum í fram­tíð­inni. Það sem þarf að gera til að njóta þessa ávinn­ings er að lengja í virð­is­keðj­unni, sem skilur eftir sig ýmis­konar afleiddan hagn­að, ávinn­ing og sam­fé­lags­legan ábáta.

Hvernig á rík­is­sjóður að virka?

Meðan það er ekki hægt fyrir almenn­ing sem á ekk­ert í útgerð­inni eða öðrum fyr­ir­tækjum að gera heimt­ingu á því að útgerðin hugsi út frá flæð­inu, þá er algjör­lega eðli­legt að gera heimt­ingu á því að ríkið hugsi svona. Ímyndum okkur tvo val­kosti:

1) Við greiðum niður skuldir upp á 10 millj­arða króna.

2) Við eyðum 10 millj­örðum króna í inn­viða­upp­bygg­ingu.

Í báðum til­fellum fara 10 millj­arðar út úr rík­is­sjóði, en í öðru til­fell­inu fer pen­ing­ur­inn bara til kröfu­hafa og þá er sagan búin. Vaxta­kostn­aður rík­is­sjóðs lækkar og Stóra Excel skjalið á Himnum er ánægt.

Í hinu til­fell­inu fær fullt af fólki vinnu við að byggja upp inn­við­ina, heim­ilin geta notað inn­við­ina til að spara og fyr­ir­tækin geta notað þau til að græða. Sam­fé­lög vaxa og dafna, og þótt þau vissu­lega þurfi enn að bera vaxta­kostn­að­inn af þessum tíu millj­örð­um, þá eru þau lík­lega betur í stakk búin til þess.

Ávinn­ing­ur­inn af val­kosti 1 er að auð­reikn­an­legir vextir sparast, en ávinn­ing­ur­inn af val­kosti 2 er vanda­samt að reikna í raun, en gæti mögu­lega gefið marg­falt meira af sér.

Rík­is­skuldir eru ekki (endi­lega) vondar

Flæð­is­hugs­unin stendur fyrir sínu. Hún víkur frá ríkj­andi kreddum um að allar rík­is­skuldir séu nauð­syn­lega slæmar með því að gang­ast við því að stundum sé rétt­læt­an­legt að eyða pen­ingum til að græða pen­inga. Þessi regla þykir góð í öllum rekstri, en ein­hverra hluta vegna hafa sjálf­skip­aðir ridd­arar hag­vaxt­ar­ins kom­ist að þeirri nið­ur­stöðu að hún eigi ekki við ef eig­andi rekst­urs­ins er sam­fé­lagið allt.

Fyrir vikið hefur öll áhersla síð­ustu rík­is­stjórna, sem allar hafa keyrt rík­is­sjóð á grund­velli harð­lín­u-Excel­hyggju, verið á að greiða niður opin­berar skuld­ir. Sem er að sumu leyti ágætt: Skuld­irnar eftir hrunið voru gríð­ar­legar og á mjög háum vöxt­um. Þetta voru því dýrar skuldir sem var skyn­sam­legt að greiða upp, jafn­vel innan flæð­is­hugs­un­ar. En á ein­hverjum tíma­punkti þarf að spyrja sig hvort ekki sé hugs­an­lega meiri sam­fé­lags­legur ávinn­ingur af því að byggja upp í stað­inn fyrir að greiða nið­ur.

Helsta hættan við þá hugsun að rík­is­skuldir séu alltaf slæmar er að fólk fest­ist í rekstr­ar­hag­fræði­legri hugsun um ­þjóð­hag­fræði­legt vanda­mál. Þetta leiðir af sér að stór verk­efni verður ómögu­legt að fjár­magna (sbr. Land­spít­al­ann og Sunda­braut­ina), með­al­stór verk­efni verða einka­vædd (sbr. Vaðla­heið­ar­göng), við­hald er sett í lægri for­gang þannig að ­eignir skemm­ast (sbr. Vatns­nes­veg), sjálf­virk rétt­læt­ing er fyrir sölu hverskyns eigna í þágu mark­miðs­ins að upp­ræta skuld­irnar (sbr. Kaup­þing), þjón­ustugæði rýrna (sbr. heil­brigð­is­kerf­ið), mögu­leikar á einka­sparn­aði fólks og fyr­ir­tækja í hag­kerf­inu verða minni (sbr. fjár­fest­ing­ar­vand­ræði Líf­eyr­is­sjóð­anna) og efna­hags­legum nið­ur­sveiflum er mætt með nið­ur­skurði (sbr. við­brögð flestra ríkja Evr­ópu við hrun­in­u).

Hag­vöxtur trompar aðhald

Miklar og dýrar rík­is­skuldir eru vara­samar og ber að forð­ast. Hag­fræð­ing­arnir Car­men Rein­hart, Vincent Rein­hart og Kenn­et­h Rogoff hafa sýnt sterka fylgni milli þess að rík­is­skuldir fari ­yfir 90% af vergri lands­fram­leiðslu (VLF) og að hægist um í hag­kerfum til lengri tíma. Það finn­ast líka fá lönd þar sem ­vaxta­kostn­aður rík­is­skulda er jafn hár og á Íslandi. Meira að ­segja Grikk­land er með ódýr­ari lang­tíma­skuld­bind­ingar en Ísland (5,39% á Íslandi, 4,94% í Grikk­land­i).

En nettó rík­is­skuldir Íslands eru 21,1% af VLF, og hag­fræð­ingar eru farnir að efast um að það sé snið­ugt að vera með þetta lágt skulda­hlut­fall. Oli­vier Blanchard, fyrrum yfir­hag­fræð­ingur Alþjóða­gjald­eyr­is­sjóðs­ins, hefur til að mynda bent á að ef hag­vöxtur er meiri en vaxta­stig rík­is­skulda verður auð­veld­ara að eiga við skuld­irn­ar. Þá hefur hag­fræð­ing­ur­inn Nicholas Crafts sýnt að hag­vöxtur umfram vexti hafi gert meira til að minnka skulda­á­lag rík­is­sjóðs Bret­lands en aðhald og tekju­af­gang­ur.

Stöðugt fleiri nið­ur­stöður af þessu tagi eru að birt­ast eftir því sem hag­fræð­ingar yfir­gefa nýklass­ísku nálg­un­ina í þág­u nú­tíma­pen­inga­hag­fræð­innar (e. Modern Monet­ary The­or­y). Alþjóða­gjald­eyr­is­sjóð­ur­inn (IMF) hefur nú við­ur­kennt að aðkom­a þeirra að svelti­stefnu­kröfum gagn­vart Grikk­landi hafi orðið til þess að hag­kerfið gat ekki vaxið til að geta staðið und­ir­ skuld­irn­ar.

Í þessu felst að innan vissra marka sé betra að fjár­festa í hag­vaxt­ar­auk­andi aðgerðum frekar en að greiða niður skuld­irnar – það skapar betra flæði fyrir alla.

Fimm manns sem voru gestkomandi á heimili Víðis og eiginkonu hans síðasta laugardag eru smituð af kórónuveirunni.
Ellefu urðu útsett fyrir smiti á heimili Víðis
Auk Víðis Reynissonar yfirlögregluþjóns og eiginkonu hans eru fimm manns í nærumhverfi hjónanna, sem voru gestkomandi á heimili þeirra síðasta laugardag, smituð af kórónuveirunni. Víðir segir hjónin hafa verið verulega slöpp í gær, en skárri í dag.
Kjarninn 28. nóvember 2020
Fréttaþættirnir Heimskviður verða ekki á dagskrá RÚV á nýju ári.
Heimskviður hverfa af dagskrá Rásar 1
Gera þarf breytingar á dagskrá Rásar 1 vegna hagræðingaraðgerða hjá Ríkisútvarpinu. Ein þeirra er sú að Heimskviður, fréttaskýringarþáttur um erlend málefni, verður ekki lengur á dagskrá á nýju ári. Einnig mun þurfa að endurflytja meira efni.
Kjarninn 28. nóvember 2020
Hallgrímur Hróðmarsson
Hver er hann þessi sem gengur alltaf með veggjum?
Kjarninn 28. nóvember 2020
Gylfi Zoega, hagfræðiprófessor við Háskóla Íslands
Gylfi ver ummæli Tinnu um landamæraskimanir
Prófessor í hagfræði útskýrir hagfræðilegu rökin fyrir því að skylda komufarþega að fara í skimun á landamærunum og láta þá borga hátt gjald fyrir það í nýjasta tölublaði Vísbendingar.
Kjarninn 28. nóvember 2020
Svandís Svavarsdóttir, heilbrigðisráðherra.
Margir héldu að málið væri í höfn – en svo er ekki
Heilbrigðisráðherra segir að liggja verði ljóst fyrir hversu miklum peningum verði ráðstafað í samning við sjálfstætt starfandi sálfræðinga áður en hann verður gerður til þess að fjármunum verði varið með sem bestum hætti.
Kjarninn 28. nóvember 2020
Smitum fjölgar um eitt á milli daga.
Tuttugu og eitt smit og átta utan sóttkvíar
Tuttugu og einn einstaklingur greindist með COVID-19 hérlendis í gær. Minnihluti þeirra, eða átta manns, voru utan sóttkvíar við greiningu.
Kjarninn 28. nóvember 2020
Ástandið kallar á að við setjum okkur í spor annarra – og er prófsteinn á siðferði okkar
Sjaldan hefur verið mikilvægara að staldra við og íhuga aðgerðir stjórnvalda vegna þerrar heilsuvár sem vofir yfir. Við það vaknar fjöldi siðferðislegra spurninga og ræddi Kjarninn við Vilhjálm Árnason til þess að komast nær svörum í flóknum aðstæðum.
Kjarninn 28. nóvember 2020
Eiríkur Ragnarsson
Að hanga heima hefur aldrei verið betra
Kjarninn 28. nóvember 2020
Meira eftir höfundinnSmári McCarthy