Excelágóði og flæðiságóði

Auglýsing

Það má nálg­ast ákvarð­anir um fjár­fest­ingar á marga vegu, en eitt sem er lítið fjallað um er mis­mun­ur­inn á því að stefna að Excel­á­góða eða flæð­isá­góða.

Excel­á­góða­hugsun snýst um að leggja áherslu á töl­una sem táknar beinan hagnað á til­tek­inni aðgerð á til­teknu augna­bliki. Með því að gleðja Stóra Excel skjalið á Himnum með hámörkun beins reikn­an­legs hagn­aðar eru rétt­læt­ing­arnar óhagg­andi og allir geta skilið þær. Í þeirri nálgun er nán­ast alltaf best að borga upp skuldir í efsta for­gangi, þar sem vextir kosta pen­inga.

Und­an­tekn­ingin er ef þú dettur niður á díl þar sem hægt er að fjár­festa og fá meiri ágóða en vext­irnir kosta. Þetta kallast ­vaxta­muna­við­skipti, og eru ær og kýr margra sem ætla sér að verða rík­ir.

Auglýsing

Allt er betra í flæði

En sé litið fram­hjá klass­ísk­ustu gerðum auð­jöfra – verð­bréfa­miðl­ara og álíka – og að þeim sem eru rík­astir allra, þá sést að þeir fjár­festa allir í flæð­isá­góða. Flæð­isá­góði snýst um að ein­beta sér að því hvar er hægt að búa til sjálf­bært flæði sem gefur enda­laust af sér. Í þeirri hugsun skiptir auð­vitað máli að halda kostn­aði niðri, og vaxta­kostn­aður er ekki þar und­an­skil­inn, en oft er skyn­sam­legra sam­kvæmt þess­ari nálgun að sætta sig við aðeins hærri kostnað til skamms tíma ef það gefur tæki­færi til að byggja nýtt flæði.

Til dæmis gæti ein­hver útgerð veitt þorsk úr sjón­um, fryst hann um borð, hent honum beint í gám og sent úr landi, og fengið 50 kr. á kílóið í hagnað þegar allt er sam­an­tek­ið. Og fyr­ir­tækið gæti vissu­lega rétt­lætt það að gera þetta í stað þess að koma með fisk­inn ferskan í land, full­vinna hann þar, og selja til­búna fisk­rétti úr landi með 40 kr. hagnað per kíló þegar upp er stað­ið. Því gagn­vart Excel skjal­inu er hreini ágóð­inn betri með Excel­á­góða­hugs­un­inni, svo munar 10 kr. á kíló!

En miklu fleiri njóta góðs í sam­fé­lag­inu þegar áherslan er á flæð­ið. Virð­is­aukn­ingin á sér stað í nær­tæk­ari keðju. Og það er lík­legra að það geti leitt af sér frek­ari tæki­færi í fram­tíð­inni. Flæð­is­hugs­unin skilar bæði góðum pen­ing og meiri mögu­leikum á meiri pen­ingum í fram­tíð­inni. Það sem þarf að gera til að njóta þessa ávinn­ings er að lengja í virð­is­keðj­unni, sem skilur eftir sig ýmis­konar afleiddan hagn­að, ávinn­ing og sam­fé­lags­legan ábáta.

Hvernig á rík­is­sjóður að virka?

Meðan það er ekki hægt fyrir almenn­ing sem á ekk­ert í útgerð­inni eða öðrum fyr­ir­tækjum að gera heimt­ingu á því að útgerðin hugsi út frá flæð­inu, þá er algjör­lega eðli­legt að gera heimt­ingu á því að ríkið hugsi svona. Ímyndum okkur tvo val­kosti:

1) Við greiðum niður skuldir upp á 10 millj­arða króna.

2) Við eyðum 10 millj­örðum króna í inn­viða­upp­bygg­ingu.

Í báðum til­fellum fara 10 millj­arðar út úr rík­is­sjóði, en í öðru til­fell­inu fer pen­ing­ur­inn bara til kröfu­hafa og þá er sagan búin. Vaxta­kostn­aður rík­is­sjóðs lækkar og Stóra Excel skjalið á Himnum er ánægt.

Í hinu til­fell­inu fær fullt af fólki vinnu við að byggja upp inn­við­ina, heim­ilin geta notað inn­við­ina til að spara og fyr­ir­tækin geta notað þau til að græða. Sam­fé­lög vaxa og dafna, og þótt þau vissu­lega þurfi enn að bera vaxta­kostn­að­inn af þessum tíu millj­örð­um, þá eru þau lík­lega betur í stakk búin til þess.

Ávinn­ing­ur­inn af val­kosti 1 er að auð­reikn­an­legir vextir sparast, en ávinn­ing­ur­inn af val­kosti 2 er vanda­samt að reikna í raun, en gæti mögu­lega gefið marg­falt meira af sér.

Rík­is­skuldir eru ekki (endi­lega) vondar

Flæð­is­hugs­unin stendur fyrir sínu. Hún víkur frá ríkj­andi kreddum um að allar rík­is­skuldir séu nauð­syn­lega slæmar með því að gang­ast við því að stundum sé rétt­læt­an­legt að eyða pen­ingum til að græða pen­inga. Þessi regla þykir góð í öllum rekstri, en ein­hverra hluta vegna hafa sjálf­skip­aðir ridd­arar hag­vaxt­ar­ins kom­ist að þeirri nið­ur­stöðu að hún eigi ekki við ef eig­andi rekst­urs­ins er sam­fé­lagið allt.

Fyrir vikið hefur öll áhersla síð­ustu rík­is­stjórna, sem allar hafa keyrt rík­is­sjóð á grund­velli harð­lín­u-Excel­hyggju, verið á að greiða niður opin­berar skuld­ir. Sem er að sumu leyti ágætt: Skuld­irnar eftir hrunið voru gríð­ar­legar og á mjög háum vöxt­um. Þetta voru því dýrar skuldir sem var skyn­sam­legt að greiða upp, jafn­vel innan flæð­is­hugs­un­ar. En á ein­hverjum tíma­punkti þarf að spyrja sig hvort ekki sé hugs­an­lega meiri sam­fé­lags­legur ávinn­ingur af því að byggja upp í stað­inn fyrir að greiða nið­ur.

Helsta hættan við þá hugsun að rík­is­skuldir séu alltaf slæmar er að fólk fest­ist í rekstr­ar­hag­fræði­legri hugsun um ­þjóð­hag­fræði­legt vanda­mál. Þetta leiðir af sér að stór verk­efni verður ómögu­legt að fjár­magna (sbr. Land­spít­al­ann og Sunda­braut­ina), með­al­stór verk­efni verða einka­vædd (sbr. Vaðla­heið­ar­göng), við­hald er sett í lægri for­gang þannig að ­eignir skemm­ast (sbr. Vatns­nes­veg), sjálf­virk rétt­læt­ing er fyrir sölu hverskyns eigna í þágu mark­miðs­ins að upp­ræta skuld­irnar (sbr. Kaup­þing), þjón­ustugæði rýrna (sbr. heil­brigð­is­kerf­ið), mögu­leikar á einka­sparn­aði fólks og fyr­ir­tækja í hag­kerf­inu verða minni (sbr. fjár­fest­ing­ar­vand­ræði Líf­eyr­is­sjóð­anna) og efna­hags­legum nið­ur­sveiflum er mætt með nið­ur­skurði (sbr. við­brögð flestra ríkja Evr­ópu við hrun­in­u).

Hag­vöxtur trompar aðhald

Miklar og dýrar rík­is­skuldir eru vara­samar og ber að forð­ast. Hag­fræð­ing­arnir Car­men Rein­hart, Vincent Rein­hart og Kenn­et­h Rogoff hafa sýnt sterka fylgni milli þess að rík­is­skuldir fari ­yfir 90% af vergri lands­fram­leiðslu (VLF) og að hægist um í hag­kerfum til lengri tíma. Það finn­ast líka fá lönd þar sem ­vaxta­kostn­aður rík­is­skulda er jafn hár og á Íslandi. Meira að ­segja Grikk­land er með ódýr­ari lang­tíma­skuld­bind­ingar en Ísland (5,39% á Íslandi, 4,94% í Grikk­land­i).

En nettó rík­is­skuldir Íslands eru 21,1% af VLF, og hag­fræð­ingar eru farnir að efast um að það sé snið­ugt að vera með þetta lágt skulda­hlut­fall. Oli­vier Blanchard, fyrrum yfir­hag­fræð­ingur Alþjóða­gjald­eyr­is­sjóðs­ins, hefur til að mynda bent á að ef hag­vöxtur er meiri en vaxta­stig rík­is­skulda verður auð­veld­ara að eiga við skuld­irn­ar. Þá hefur hag­fræð­ing­ur­inn Nicholas Crafts sýnt að hag­vöxtur umfram vexti hafi gert meira til að minnka skulda­á­lag rík­is­sjóðs Bret­lands en aðhald og tekju­af­gang­ur.

Stöðugt fleiri nið­ur­stöður af þessu tagi eru að birt­ast eftir því sem hag­fræð­ingar yfir­gefa nýklass­ísku nálg­un­ina í þág­u nú­tíma­pen­inga­hag­fræð­innar (e. Modern Monet­ary The­or­y). Alþjóða­gjald­eyr­is­sjóð­ur­inn (IMF) hefur nú við­ur­kennt að aðkom­a þeirra að svelti­stefnu­kröfum gagn­vart Grikk­landi hafi orðið til þess að hag­kerfið gat ekki vaxið til að geta staðið und­ir­ skuld­irn­ar.

Í þessu felst að innan vissra marka sé betra að fjár­festa í hag­vaxt­ar­auk­andi aðgerðum frekar en að greiða niður skuld­irnar – það skapar betra flæði fyrir alla.

Einar Óli – „Mind like a maze“
Húsvíkingur safnar fyrir sinni fyrstu plötu.
Kjarninn 21. júlí 2019
Eigið fé Síldarvinnslunnar 42 milljarðar króna
Hagnaður Síldarvinnslunnar jókst í fyrra frá árinu á undan, um 21 prósent. Hagnaðurinn var 4,1 milljarður króna.
Kjarninn 21. júlí 2019
Bókasafn framtíðarinnar
Hundrað handrit eftir hundrað af þekkustu rithöfundum samtímans verða geymd í Bókasafni framtíðarinnar í hundrað ár.
Kjarninn 21. júlí 2019
Umdeild græn skírteini skila 850 milljónum í hagnað á ári
Upprunaábyrgð raforku, eða svokölluð græn skírteini, hefur verið hampað sem ein af lykilstoðunum í baráttunni við loftslagsbreytingar og lastað sem aflátsbréf í loftslagsmálum.
Kjarninn 21. júlí 2019
Hundruð milljarða til að verjast sjónum
Vegna hækkandi sjávarborðs þurfa Danir að eyða milljörðum til að koma í veg fyrir að sjórinn leggi undir sig stórt landsvæði.
Kjarninn 21. júlí 2019
Kristbjörn Árnason
Peningaelítan á í heiftugri baráttu um völdin á fjármálakerfinu
Kjarninn 20. júlí 2019
Rafbílasala heldur áfram að aukast
Hreinir rafmagnsbílar, tengiltvinnbílar og hybrid bílar voru 22 prósent af heildar fólksbílasölu fyrstu sex mánuði ársins. Ríkisstjórnin hefur sett sér það markmið að árið 2030 verði 100.000 skráðir rafbílar og önnur vistvæn ökutæki hér á landi.
Kjarninn 20. júlí 2019
Össur kaupir fyrirtæki í Detroit
Markaðsvirði Össurnar hefur aukist mikið að undanförnu en félagið er skráð á markað í Kaupmannahöfn.
Kjarninn 20. júlí 2019
Meira eftir höfundinnSmári McCarthy