Loftslagsvá – 410ppm

Auglýsing

Spurn­ingin er löngu hætt að vera hvort lofts­lags­breyt­ingar séu raun­veru­legar (já), og jafn­vel hætt að vera hvort að stjórn­mála­menn skilji almennt lofts­lags­breyt­ingar (nei), og er orðin hvort stjórn­málin séu með raun­hæfa áætlun til að bjarga mann­kyn­inu og líf­væn­leika plánet­unnar okkar (sjáum til­...).

Ný skýrsla Milli­ríkja­nefndar Sam­ein­uðu þjóð­anna um lofts­lags­breyt­ingar (IPCC) er einn hrika­leg­asti hryll­ings­lestur sem hægt er að hugsa sér. Stysta mögu­lega sam­an­tekt hljómar þannig að eini mögu­leiki okkar til að tak­marka hnatt­ræna hlýnun á árunum 2030 til 2052 við 1.5°C með­al­aukn­ingu á heims­vísu, felst í örum orku­skiptum og umsvifa­miklum breyt­ingum á iðn­að­ar­ferl­um. Tölu­verð föngun kolefn­is­út­blást­urs getur hægt á þess­ari nið­ur­stöðu, en ein­göngu breyt­ingar munu stöðva hana.

Nýjar mæl­ingar frá upp­hafi árs 2019 sýna að CO₂ í and­rúms­loft­inu er nú komið upp í rúm­lega 410ppm, sem er það mesta magn CO₂ í and­rúms­loft­inu und­an­farin átta hund­ruð þús­und ár, sam­kvæmt ískjarna­sýn­um.

Auglýsing

Þróun CO2 síðastliðin 800.000 ár. Mynd: Peter Gleick, US National Academy of Science.

Milljón tonna mark­miðið

Þegar þessar nið­ur­stöður eru bornar saman við lofts­lags­á­ætlun rík­is­stjórn­ar­innar kemur glögg­lega í ljós að áætl­unin mun ekki bjarga okkur að óbreyttu.

Metár Íslands í losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda var 2008, en 2016 vorum við komin niður í 4,3 millj­ónir tonna koltví­sýr­ings árlega. Til að ná mark­miðum Par­ís­ar­samn­ings­ins þarf Ísland að minnka losun í minnsta lagi um tæp­lega milljón tonn á ári fyrir 2030. Í ljósi þessa höfum við 11 ár til að draga úr umfram los­un, sem væri línu­legur sam­dráttur um 90 þús­und tonn árlega.

En í sann­leika sagt er það ekki nóg. Til að vera á örugg þarf tölu­vert meiri sam­drátt, en IPCC mælir með nettó núll losun fyrir árið 2055, ef áhrif skulu hald­ast innan þol­marka. Til að ná því þarf línu­legan sam­drátt um 119 þús­und tonn á ári. Hvert ár sem við bíðum með aðgerðir eykst vanda­mál­ið.

Ómark­viss áætlun

Áætlun rík­is­stjórn­ar­innar gerir ekki ráð fyrir neinum tölu­settum sam­drætti. Það á að verja 1.5 millj­örðum króna í upp­bygg­ingu inn­viða fyrir raf­bíla, og gera á nýskrán­ingu bíla sem ganga fyrir jarð­efna­elds­neyti ólög­lega árið 2030. Þá á að verja 4 millj­örðum í kolefn­is­bind­ingu, sem er mik­il­vægt skref en seinkar bara nið­ur­stöð­unni. Þetta, ásamt öðrum aðgerðum sem snú­ast aðal­lega um rann­sókn­ir, gerir sam­tals 6 millj­arða króna, yfir fimm ára tíma­bil, eða rétt rúmur millj­arður króna á ári.

Aðeins einn af þremur flokkum rík­is­stjórn­ar­innar hefur gert sig út fyrir að vilja laga þetta ástand, en það er Vinstri hreyf­ingin – Grænt fram­boð. Þegar áætl­unin er skoðuð þá lítur út fyrir að stuðn­ingur umhverf­is­vernd­ar­flokks­ins VG við rík­is­stjórn­ar­sam­starfið hafi verið keypt fyrir tæp­lega 0.1% af árlegum fjár­lögum rík­is­ins í stuðn­ing við óraun­hæfa áætlun sem gerir ekki neitt gagn í stóra sam­heng­inu. Blaða­manna­fundur var hald­inn um þessi 0.1% fjár­laga, þar sem handa­veif­ingar sýndu ekki á nokkurn hátt fram á að sam­dráttur um 116 þús­und tonn á ári næð­ist.

Raun­hæfur mögu­leiki

Það er hægt að ná mark­mið­inu, en þörf er á tals­vert beitt­ari nálgun til þess en þá sem rík­is­stjórnin hefur lagt til. Hluti af lausn­inni væri að koma til móts við elds­neyt­is­þörf inn­an­lands með inn­lendri fram­leiðslu.

Með fjár­fest­ingu í efna­ferlum sem ganga út á föngun koltví­sýr­ings frá verk­smiðjum og virkj­unum gætum við náð 10-15% af leið­inni fyrir lok 2020. Slík fjár­fest­ing skilar sér til baka í þjóð­ar­búið sam­stundis í formi sam­dráttar í kostn­aði vegna inn­flutts jarð­efna­elds­neyt­is.

Það má ná ein­hvers­staðar á milli 5-10% árangri til við­bótar með því að lög­festa við­auka við MAR­POL samn­ing­inn, svo að skip á íslensku haf­svæði hætti að brenna svartolíu og fari spar­legar með elds­neyti. Við gætum jafn­framt gert auknar kröfur til elds­neyt­is­skil­virkni en sá samn­ingur gerir ráð fyr­ir., Sem dæmi væri hægt að kveða á um 10-15% met­anól íblöndun eða að ný skip keyri aðal­vélar sínar á raf­hlöð­um, sem hlaðnar eru með ljósa­vél – hybrid skip.

Þá getum við bannað inn­flutn­ing á fólks­bílum sem ganga fyrir jarð­efna­elds­neyti fyrr, til dæmis 2025. Þá eru 7 ár til stefnu, og til­efni til að gefa í; slíkt gæti náð 10-15% árangri, og meira eftir því sem á líð­ur. Full­komin raf­bíla­væð­ing er samt ekki raunsæ á litlum sjö árum, þannig að áhersla yrði að vera á því að bæta veru­lega í almenn­ings­sam­göng­ur.

Þessar örfáu til­lögur koma okkur tæp­lega hálfa leið að árlegum sam­drætti til árs­ins 2021, og hugs­an­lega lengra, en sam­hliða fjór­földun á fjár­magni til skóg­ræktar og öðrum aðgerðum til bind­ingar koltví­sýr­ings þá getum við keypt okkur smá­vegis tíma.

Sam­dráttur um 119 þús­und tonn á ári er yfir­stíg­an­legt vanda­mál, en ekki meðan áætl­unin er byggð á handa­veif­ingum og von­gleði. Þörf er á nýrri áætlun sem tekur af festu á þessu vanda­máli.

En, heim­ur­inn

Ísland ber ábyrgð á losun um 4,3 millj­ónum tonna af koltví­sýr­ingi árlega. Í heim­inum eru losuð um 21 millj­arðar tonna árlega. Okkar hlutur er aðeins 0.02% af losun á heims­vísu. Það má enn­fremur fegra okkar hlut með því að gera grein­ar­mun á losun CO₂ á beinni ábyrgð stjórn­valda og CO₂ sem skrif­ast á alþjóða­sam­fé­lag­ið, t.d. vegna skipa­flutn­inga milli landa og milli­landa­flugs. Við getum líka stælt okkur af ýmsum jarð­varma­verk­efnum um allan heim sem hefur orðið til þess að minnka útblástur ann­arra ríkja.

En eftir stendur þessi 21 millj­arður tonna, sem við þurfum að minnka niður í nán­ast ekki neitt. Ein­hver gæti sagt að þáttur Íslands sé svo lít­ill að við þurfum ekk­ert að hafa neinar áhyggj­ur. Á móti má þó segja að ef Ísland, með öllum sínum end­ur­nýj­an­legu orku­auð­lind­um, getur ekki leyst þetta vanda­mál, hvernig í ósköp­unum á nokk­urt annað land að geta gert það?

Tæki­færið okk­ar, ef svo mætti kalla, felst í því að það land sem leysir vanda­málið á undan öllum öðrum ríkjum mun njóta góðs af því, í formi orð­spors sem og í pen­ing­um. Við myndum getað flutt út lausn­ina til þeirra landa sem gengur verr að draga úr sinni losun og hjálpað þeim þannig – og mann­kyn­inu öllu – að ná mark­mið­inu. En þetta ger­ist ekki nema að við ákveðum að þetta sé for­gangs­mál og stefnum hag­kerfi lands­ins bein­línis að því að leysa þetta vanda­mál.

Tím­inn líður

Á meðan við vinnum í að setja okkur mark­mið fyrir 2030 erum við að missa um 5% þess tíma sem við höfum til stefnu, bara á tím­anum milli hausts­ins 2018 og vors 2019. Ef við nýtum næstu 5% tím­ans jafn illa, virð­ast minnk­andi líkur á að við náum mark­mið­inu í reynd.

Hugs­an­lega verður til ein­hvers­konar póli­tísk fegr­un­ar­að­gerð sem má nota til að skapa þá ímynd að við höfum staðið okkur vel. En eftir því sem lofts­lag jarðar verður harð­vít­ugra gagn­vart mann­kyn­inu mun jörðin sýna okkur betur og betur hvað hún gefur lítið fyrir okkar póli­tík.

Magnús Halldórsson
Þau leynast víða tækifærin
Kjarninn 15. febrúar 2019
Uppsveifla án fordæma en nú er komið að kólnun
Gylfi Zoega prófessor í hagfræði fjallar um stöðu mála í hagkerfinu og kjaraviðræðum í grein í Vísbendingu, sem kom til áskrifenda í dag.
Kjarninn 15. febrúar 2019
Vilja að hlutfall efnis verði lækkað svo Fréttablaðið teljist styrkhæft
Fréttablaðið uppfyllir ekki skilyrði fyrir endurgreiðslu á kostnaði við ritstjórn, samkvæmt „lauslegri“ talningu.
Kjarninn 15. febrúar 2019
Ummæli í Hlíðamálinu dæmd dauð og ómerk
Hér­aðs­dómur Reykja­víkur dæmdi í dag ummæli manns um Hlíðamálið svokallaða dauð og ómerk sem og ummæli sem birtust á netmiðlinum Hringbraut.
Kjarninn 15. febrúar 2019
Fjórðungur bankastarfsmanna með yfir milljón á mánuði
Bankastarfsmenn leggja mesta áherslu á styttingu vinnuviku í yfirstandandi kjarasamningum. Meðaltal heildarlauna þeirra eru 838 þúsund krónur á mánuði. Hjá Eflingu er launahækkun langmikilvægasta baráttumálið, enda meðallaun þar 479 þúsund.
Kjarninn 15. febrúar 2019
Halldór Benjamín Þorbergsson, framkvæmdastjóri SA.
Bjóða hækkun upp á 20.000 krónur á mánuði
Tilboð Samtaka atvinnulífsins til verkalýðsfélaganna hljóðar upp á að laun upp að 600.000 krónum hækki um 20.000 krónur á mánuði hvert ár samningsins.
Kjarninn 15. febrúar 2019
Snæbjörn Guðmundsson
Drangajökulsvíðerni og villtasta prósentið
Kjarninn 15. febrúar 2019
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Blizzard rekur 800 manns, Apple viðburður lekur og Amazon kaupir Eero
Kjarninn 15. febrúar 2019
Meira eftir höfundinnSmári McCarthy