Vaxandi skattpíning láglaunafólks á Íslandi

Auglýsing

Í nýlegum umræðum um skatta­mál hefur komið fram að skatt­byrði hefur verið færð af hálauna- og stór­eigna­fólki yfir á lægri og milli tekju­hópa á síð­ustu 2-3 ára­tug­um. Þetta hefur bitnað hlut­falls­lega mest á þeim allra lægst laun­uðu (sjá hér).   

Þessi þróun hefur verið ein­stök í hópi vest­rænna OECD-­ríkja. Þar hefur frekar dregið úr skatt­lagn­ingu lág­launa­fólks.

Myndin hér að neðan sýnir breyt­ingu á skatt­byrði lág­launa­hjóna sem eru með tvö börn á fram­færi sínu, í OECD-­ríkj­unum frá 2000 til 2017.Mynd 1: Mest aukning á skattbyrði láglaunahjóna á Íslandi (miðað er við samanlagða álagningu í tekjuskatti og lífeyrisiðgjöldum launafólks). Heimild: OECD, Taxing Wages 2018.

Af 32 OECD-­ríkjum var skatt­lagn­ing lág­launa­hjóna lækkuð í 26 á tíma­bil­inu, en skatt­byrði var aukin í 6 löndum – lang­mest á Íslandi.

Álagn­ing á lág­launa­hjón hér á landi fór úr um 20% í 25% frá árinu 2000 til 2017.

Hinar nor­rænu þjóð­irnar voru áður með meiri skatt­byrði á þennan hóp en Ísland, en hafa allar lækkað þessa skatt­byrði lág­launa­fólks í seinni tíð. Ein­ungis Dan­mörk er enn með meiri álagn­ingu á lág­launa­hjón en Ísland (en þar fær fjöl­skyldu­fólk meira frá vel­ferð­ar­kerf­inu til baka en á Ísland­i).

Að með­al­tali lækk­aði skatt­byrði lág­launa­hjóna um 1,7 %-stig i OECD-­ríkj­un­um, en jókst um 5,1 %-stig á íslandi (sem er um 25% hækkun á skatt­greiðsl­u­m).

Nú er Ísland komið með eina hæstu skatt­byrð­ina á lág­launa­fjöl­skyldur meðal OECD-­ríkja (3. hæstu fyrir ein­stætt for­eldri með 2 börn og sjö­undu hæstu fyrir lág­launa­hjón með 2 börn).

Þessi þróun á Íslandi hefur því ekki ein­ungis verið óvenju­leg, heldur bein­línis ein­stök! Og hún hefur auk­ist veru­lega á síð­ustu 4-5 árum.

Á sama tíma lækk­aði skatt­byrði hátekju­fólks

Eins og ég hef áður rakið þá jókst skatt­byrði lág­tekju­fólks á Íslandi vegna kerf­is­bund­innar rýrn­unar per­sónu­af­slátt­ar­ins (og þar með skatt­leys­is­markanna) og einnig vegna rýrn­unar vaxta- og barna­bóta.

Auglýsing
Í dag er það orðið svo að hjón með börn sem búa á höf­uð­borg­ar­svæð­inu fá engar vaxta­bæt­ur, nán­ast alveg sama hversu lágar tekjur þau hafa. Vaxta­bætur drag­ast frá álögðum skatti og þegar þær hverf þá eykst skatt­byrð­in.

Það eru ein­ungis ein­stæðir for­eldrar og lands­byggð­ar­fólk sem enn fær slíkar bætur hér á landi – sem þó hafa rýrn­að.

Þörfin fyrir slíkan stuðn­ing er auð­vitað lang­mest á höf­uð­borg­ar­svæð­inu, þar sem hús­næð­is­verð hefur farið í allra hæstu hæð­ir.

Á sama tíma hefur hátekju- og stór­eigna­fólk notið sér­stakra skatt­fríð­inda í formi fjár­magnstekju­skatts, sem færði þeim mun lægri skatt­byrði en venju­legt vinn­andi fólk býr við.

Brask­arar (há­tekju­menn sem láta pen­ing­ana vinna fyrir sig) eru sem sagt verð­laun­aðir í skatt­kerf­inu en venju­legt vinn­andi fólk skatt­pínt – með vax­andi þunga.

Vegna þeirra fríð­inda sem hátekju- og stór­eigna­fólk býr við þarf sífellt að hækka skatta á lág­launa­fólkið til að ríkið haldi tekjum sín­um.

Svona öfug­snúið er tekju­skatts­kerfið á Íslandi orð­ið.

Skatt­byrði lág­launa­fjöl­skyldna hefur auk­ist meira hér en í nokkru öðru vest­rænu OECD-­ríki á síð­ustu tveimur ára­tug­um.

Er ekki mál að linni og undið sé ofanaf stóru skatta­til­færsl­unni?

Skýr­ing: 

Lág­launa­hjón eru skv. skil­grein­ingu OECD hjón eða sam­búð­ar­fólk þar sem annar aðil­inn er með með­al­laun en hinn með tæp­lega þriðj­ung með­al­launa. Þau sem eru með minna en þetta eru undir fátækt­ar­mörk­um.

Alma Möller, landlæknir á upplýsingafundi dagsins.
Alma: Ungt og hraust fólk getur orðið alvarlega veikt
„Það er ekki að ástæðulausu sem við erum í þessum aðgerðum,“ segir Alma D. Möller landlæknir. „Þessi veira er skæð og getur valdið veikindum hjá mjög mörgum ef ekkert er að gert.“ Maður á fertugsaldri liggur á gjörgæslu með COVID-19.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, ferðamálaráðherra.
Ferðamálaráðherra: Áhættan er í mínum huga ásættanleg
„Áhættan af því að skima og hleypa fólki inn [í landið] er svo lítil,“ segir ferðamálaráðherra. „Ég bara get ekki fallist á þau rök að hún sé svo mikil að það eigi bara að loka landi og ekki hleypa fólki inn.“
Kjarninn 8. ágúst 2020
Kanaguri Shizo árið 1912 og við enda hlaupsins 1967.
Ólympíuleikunum frestað – og hvað svo?
Þann 24. júlí hefði opnunarathöfn Ólympíuleikanna 2020 átt að fara fram, en heimsfaraldur hefur leitt til þess að leikunum í Tókýó verður frestað um eitt ár hið minnsta. Það er ekki einsdæmi að Ólympíuleikum sé frestað eða aflýst.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Þrjú ný innanlandssmit – 112 í einangrun
Þrjú ný innanlandssmit af kórónuveirunni greindust hér á landi í gær og tvö í landamæraskimun. 112 manns eru nú með COVID-19 og í einangrun.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Unnur Sverrisdóttir, forstjóri Vinnumálastofnunar, á upplýsingafundi almannavarna fyrr á árinu.
Hafa fengið 210 milljónir til baka frá fyrirtækjum sem nýttu hlutabótaleiðina
Alls hafa 44 fyrirtæki endurgreitt andvirði bóta sem starfsmenn þeirra fengu greiddar úr opinberum sjóðum fyrr á árinu vegna minnkaðs starfshlutfalls. Forstjóri Vinnumálastofnunar segist „nokkuð viss“ um að öll fyrirtækin hafi greitt af sjálfsdáðum.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir.
Þórdís hafnar gagnrýni Gylfa – „Þekki ekki marga sem ætla að fara hringinn í október“
Ráðherra ferðamála segir gagnrýni hagfræðinga á opnun landamæra slá sig „svolítið eins og að fagna góðu stuði í gleðskap á miðnætti án þess að hugsa út í hausverkinn að morgni.“
Kjarninn 8. ágúst 2020
Gylfi Zoega, prófessor í hagfræði.
Gylfi: Stjórnvöld gerðu mistök með því að opna landið
Prófessor í hagfræði, sem varaði við áhrifum af opnun landamæra Íslands í sumar, segir að stjórnvöld hafi stefnt mikilvægum almannagæðum í hættu með því að halda þeim til streitu. Hagsmunir fárra hafi verið teknir fram yfir hagsmuni þorra landsmanna.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Sumarið er tími malbikunarframkvæmda.
Nýja malbikið víða tilbúið í hefðbundinn hámarkshraða
Hámarkshraði hefur verið lækkaður á þeim vegarköflum sem eru nýmalbikaðir en nú eru þær takmarkanir brátt á enda víða á höfuðborgarsvæðinu. Upplýsingafulltrúi Vegagerðarinnar segir hraðann ekki hækkaðan fyrr en viðnám sé orðið ásættanlegt.
Kjarninn 7. ágúst 2020
Meira eftir höfundinnStefán Ólafsson