Auglýsing

Það heyr­ist oft að Ísland sé svo mikil hinsegin para­dís. Að hér búum við í svo miklu for­dóma­leysi að það sé nú ekk­ert mál fyrir fólk að vera það sjálft. Hinsegin fólk lifir því hér í því­líku yfir­læti, með öll þau félags­legu og laga­legu rétt­indi sem þau þurfa. Hverjum er ekki sama þótt að Gylfi Ægirs sé alltaf að æpa eitt­hvað um nekt­ar­sýn­ingar og typpasleikjóa? Við vitum öll að hann talar ekki fyrir sam­fé­lag­ið—ekki frekar en hann Jón Val­ur, sem klikkar nú ekki á að láta í sér heyra þegar hinsegin mál eru rædd á kommenta­kerfum lands­ins. En það er allt í lagi, vegna þess að við erum öll mætt ár hvert á Hinsegin daga með trans­fó­bíska frænda okkar og regn­boga­fánar eru í öllum glugg­um. Erum við ekki bara með þetta?

Fólk sem fylgist grannt með heims pólítík ætti að hafa orðið vart við ákveðið bakslag þegar kemur að mann­rétt­inda­bar­áttu hinsegin fólks. Víðs­vegar um heim eru ein­stak­lingar að kom­ast til valda sem eru svo sann­ar­lega ekki með vel­ferð hinsegin fólks í fyr­ir­rúmi og má þar helst nefna nýkjörin for­seta Bras­il­íu, Bol­son­aro, er stoltur af því að hata hinsegin fólk. Hvergi eru fleiri morð framin á trans fólki heldur en í Bras­ilíu og er því ómögu­legt að ímynda sér þann ótta sem hinsegin sam­fé­lagið lifir við þar í land­i. 

Það ætti ekki að hafa farið fram­hjá neinum að Don­ald Trump var kjör­inn for­seti Banda­ríkj­anna árið 2016, og hefur þegar byrjað að skerða rétt­indi hinsegin fólks, kvenna og ann­ara hópa þar í landi. Nýlega lak minn­is­blað úr her­búðum Hvíta húss­ins, en þar kom í ljós að fyr­ir­hug­aðar áætl­anir eru að breyta skil­grein­ingi á kyni, sem myndu kerf­is­bundið þurrka út til­vist trans og inter­sex fólks í laga­legum skiln­ing­i. 

Auglýsing

Í Bret­landi sætir trans fólk mjög fjand­sam­lega fjöl­miðla umræðu, þar sem áætl­unar um laga­breyt­ingar hafa væg­ast sagt valdið því að íhalds­s­öfl hafa risið upp á aft­ur­lapp­irnar og byrjað að beita sér gegn þeirra rétt­ind­um. Trans fólki er líkt við kynferf­isaf­brota­menn fyrir það eitt að vilja nota kló­sett sam­kvæmt eigin kyn­vit­und, trans fólk er sakað um það að tæla (e. groom­ing) ung börn í kyn­leið­rétt­ing­ar­ferli og hat­urs­glæpir hafa færst í auk­ana. Í mars síð­ast­lið­inn var 36 ára svört trans kona að nafni Naomi Hersi stungin til bana í Hunslow í Bret­landi.

En þetta er auð­vitað ekki að hafa nein áhrif hér á Íslandi, er það?

Laug­ar­dag­inn 10. nóv­em­ber síð­ast­lið­inn var trans konu vísað út af skemmti­stað fyrir klæða­burð sem var ekki við hæfi, en haft var eftir starfs­fólki að þau gætu nú ekki „hleypt inn gaur í kell­inga­pels.“ Tveimur vikum áður var svo ráð­ist á trans konu á Lækj­ar­torgi fyrir það eitt að vera trans. Í júlí síð­ast­lið­inn fór Elmar Bjarna­son mis­fögrum orðum um trans fólk og sagði þau haldin geð­sjúk­dóm og reyndi að ýfa upp hræðslu gagn­vart þeirri þjón­ustu sem trans ung­lingum er veitt hér­lend­is.

Í laga­legum skiln­ingi er Ísland veru­lega farið að drag­ast aftur úr. Sam­kvæmt ILGA-E­urope regn­boga­kort­inu situr Ísland i 16. sæti með 52% af þeim laga­legu rétt­indum sem þarf að tryggja svo hinsegin fólk lifi við laga­legt jafn­rétti. Trans fólk er ennþá sjúk­dómsvætt innan íslensks heil­brigð­is­kerfis og „lög um rétt­ar­stöðu ein­stak­linga með kynátt­un­ar­vanda“ kveða á um að trans fólk þurfi að vera greint með „kynátt­un­ar­vanda“, sem er þýð­ing á nú úrelta hug­tak­inu „gender identity dis­order“ sem hefur svo síðan breyst í „gender dysphoria“ (ísl. kyna­ma) og nú nýlega í „gender incongru­ance“.

Sam­kvæmt íslenskum lögum þarf trans fólk að vera í form­legu ferli í að minnsta kosti 18 mán­uði og lifa í „gagn­stæðu kyn­hlut­verki“ (hvað svo sem það nú þýð­ir) í eitt ár áður en þau geta breytt um nafn og kyn á skil­ríkj­um, sem veldur ýmsum vanda­málum þegar trans fólk sækir sér þjón­ustu eða ferð­ast erlend­is. Lögin hafa fljótt orðið úrelt, en í nýj­ustu útgáfu ICD er það ekki lengur skil­greint sem geð­sjúk­dómur að vera trans. Nú hafa mál­efni trans fólks verið færð í kyn­heilsu kafla ICD og er sú þjón­usta veitt á þeim grund­velli að lifa í röngu kyni veldur fólki of miklum ama til að geta lifað mann­sæm­andi lífi. Þjón­ustan er því veitt á þeim grund­velli að hún sé lífs­nauð­syn­leg til að koma í veg fyrir djúp­stæðan ama og alvar­leg and­leg veik­indi og sjálfs­víg.

Rétt­indi inter­sex fólks hér­lendis eru eng­in, og þarf inter­sex fólk að sæta óaft­ur­kræfar og jafn­framt ónauð­syn­legar aðgerðir á kynein­kennum sín­um. Ein­ungis eru sárafá til­felli þar sem brýnar heilsu­fars­legar ástæður krefj­ast inn­gripa, en í lang­flestum til­fellum er um að ræða fegr­un­ar­að­gerðir eða aðgerðir til að normalísera kyn­færi fólks og/eða horm­óna­fram­leiðslu. Aldrei er um að ræða bara eina aðgerð og er inter­sex fólk gert háð heil­brigð­is­kerf­inu þar sem sárs­auka­fullar og lang­dregnar spít­ala inn­lagnir verða dag­legt brauð af barn­æsku þeirra og jafn­vel lífi þeirra almennt. 

Það hefur einnig eflaust ekki farið fram­hjá neinum að Ísland þarf að standa sig mun betur í mál­efnum hæl­is­leit­anda og flótta­fólks, en reglu­lega er fólki vísað úr landi þrátt fyrir að það sé í raun verið að senda fólk í lífs­hættu­legar aðstæð­ur. Þegar kemur að hinsegin fólki er lítið um reglu­gerðir eða lög sem sér­stak­lega verndar hinsegin fólk sem hæl­is­leit­endur eða flótta­fólk.

Það er því víða pottur brot­inn í íslensku sam­fé­lagi þegar kemur að félags­legum og laga­legum rétt­indum hinsegin fólks á Íslandi. Ef að Ísland vill halda í þá ímynd að vera fram­sækið og for­dóma­laust land, þá þarfum við svo sann­ar­lega að hífa upp um okkur bux­urn­ar. Tryggja þarf trans fólki aðgang að heil­brigð­is­þjón­ustu sem er í sam­ræmi við fremstu verk­lags­reglur og þjón­ustu á því sviði og þarf trans fólk að ráða sjálft yfir eigin örlög­um. Sömu­leiðis þarf að tryggja að inter­sex fólk sæti ekki óaft­ur­kræfar og ónauð­syn­legar aðgerðir og geti sjálft tekið ákvarð­anir um hvers konar – ef ein­hverjar – aðgerðir það vill und­ir­gangast, þegar það hefur aldur til.

Skólar lands­ins þurfa að stuðla að virkri hinsegin fræðslu og stof­an­anir þurfa að setja sér skýrar jafn­rétt­is­stefnur sem taka sér­stak­lega á hinsegin mál­efn­um, þar sem ekki er liðið mis­munun á grund­velli kyn­hneigð­ar, kyn­vit­und­ar, kyntján­ingar eða kynein­kenna. Tryggja þarf að starfs­fólk sem veiti þjón­ustu fái þjálfun og kunni til verka. Tryggja þarf að lög­regla taki á slíkum málum af vand­færni og þau séu jafn­framt tekin alvar­lega.

Þing­menn og starfs­fólk ráðu­neyta þurfa að beita sér fyrir laga­legum rétt­indum hinsegin fólks, og tryggja að þeirra raddir ráði ferð­inni og móti þau lög og reglu­gerðir sem þarf að laga til að tryggja hinsegin fólki laga­leg rétt­indi. Ekki er nóg að ein­ungis segj­ast ætla að breyta hlut­unum eða draga í efa mik­il­vægi breyt­inga, heldur þarf að sjá til þess að þær verði að veru­leika.

Það allra mik­il­væg­asta að mínu mati er að við sem sam­fé­lag tökum sam­eig­in­lega ábyrgð á for­dómum og mis­mun­un, og gerum okkar allra besta að berj­ast gegn þeim í okkar hvers­dags­lega lífi, á vinnu­stöðum og jafn­vel í jóla­boðum hjá trans­fó­bíska frænda okk­ar.

Ekki láta hinseg­in­fó­bíu líð­ast – láttu í þér heyra. Við þurfum á stuðn­ing þínum að halda, nú sem aldrei fyrr.

Kærkomin vaxtalækkun - Frekari vaxtalækkun í pípunum?
Það kom ekki á óvart að meginvextir Seðlabanka Íslands hafi lækkað í morgun. Nú er spurningin: verður gengið enn lengra?
Kjarninn 22. maí 2019
Tveir landsréttardómarar sækja um embætti landsréttardómara
Þrír þeirra sem sækja um stöðu Landsréttardómara eru á meðal þeirra fjögurra sem Sigríður Á. Andersen fjarlægði af lista sem hæfisnefnd hafði lagt fyrir. Tveir aðrir umsækjendur eru á meðal þeirra fjögurra sem Sigríður bætti á listann.
Kjarninn 22. maí 2019
Helga Dögg Sverrisdóttir
Nemendur beita kennara ofbeldi
Kjarninn 22. maí 2019
Aðsókn í listkennsludeild LHÍ eykst um ríflega 120 prósent
Aðsókn í listkennsludeild Listaháskóla Íslands jókst um ríflega 120 prósent á milli áranna 2018 og 2019 en nú standa yfir inntökuviðtöl við deildina.
Kjarninn 22. maí 2019
Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar.
Efling kallar eftir ábendingum um vanefndir
Efling hefur fengið ábendingar um að fyrirtæki hafi brugðist við launahækkunum í nýjum kjarasamningi með því að taka af starfsfólki bónusa, aukagreiðslur og ýmis konar hlunnindi. Félagið kallar eftir frekari ábendingum frá félagsmönnum um slíkar aðgerðir.
Kjarninn 22. maí 2019
Katrín Jakobsdóttir
„Líkamar kvenna eru dregnir inn í pólitíska umræðu“
Forsætisráðherra segir að líkamar kvenna séu dregnir inn í pólitíska umræðu með hætti sem ætti að heyra sögunni til og grafið sé undan fyrri sigrum í baráttu kvenna fyrir yfirráðum yfir sínum eigin líkama.
Kjarninn 22. maí 2019
Ástráður Haraldsson
Ástráður meðal umsækjenda um stöðu landsréttardómara
Ástráður Haraldsson, héraðsdómari, er á meðal þeirra sem sóttu um lausa stöðu landsréttardómara, en umsóknarfrestur rann út síðastliðinn mánudag.
Kjarninn 22. maí 2019
Sigríður segist hafa rætt við regluvörð og formann bankaráðs
Sigríður Benediktsdóttir, sem situr í bankaráði Landsbankans, segir það ekki rétt að hún hafi sam­þykkt að sitja í nefnd sem metur hæfi umsækjenda um stöðu seðlabankastjóra án þess að bera það undir for­mann banka­ráðs eða reglu­vörð Landsbank­ans.
Kjarninn 22. maí 2019
Meira eftir höfundinnUgla Stefanía Kristjönudóttir Jónsdóttir