Auglýsing

Það heyr­ist oft að Ísland sé svo mikil hinsegin para­dís. Að hér búum við í svo miklu for­dóma­leysi að það sé nú ekk­ert mál fyrir fólk að vera það sjálft. Hinsegin fólk lifir því hér í því­líku yfir­læti, með öll þau félags­legu og laga­legu rétt­indi sem þau þurfa. Hverjum er ekki sama þótt að Gylfi Ægirs sé alltaf að æpa eitt­hvað um nekt­ar­sýn­ingar og typpasleikjóa? Við vitum öll að hann talar ekki fyrir sam­fé­lag­ið—ekki frekar en hann Jón Val­ur, sem klikkar nú ekki á að láta í sér heyra þegar hinsegin mál eru rædd á kommenta­kerfum lands­ins. En það er allt í lagi, vegna þess að við erum öll mætt ár hvert á Hinsegin daga með trans­fó­bíska frænda okkar og regn­boga­fánar eru í öllum glugg­um. Erum við ekki bara með þetta?

Fólk sem fylgist grannt með heims pólítík ætti að hafa orðið vart við ákveðið bakslag þegar kemur að mann­rétt­inda­bar­áttu hinsegin fólks. Víðs­vegar um heim eru ein­stak­lingar að kom­ast til valda sem eru svo sann­ar­lega ekki með vel­ferð hinsegin fólks í fyr­ir­rúmi og má þar helst nefna nýkjörin for­seta Bras­il­íu, Bol­son­aro, er stoltur af því að hata hinsegin fólk. Hvergi eru fleiri morð framin á trans fólki heldur en í Bras­ilíu og er því ómögu­legt að ímynda sér þann ótta sem hinsegin sam­fé­lagið lifir við þar í land­i. 

Það ætti ekki að hafa farið fram­hjá neinum að Don­ald Trump var kjör­inn for­seti Banda­ríkj­anna árið 2016, og hefur þegar byrjað að skerða rétt­indi hinsegin fólks, kvenna og ann­ara hópa þar í landi. Nýlega lak minn­is­blað úr her­búðum Hvíta húss­ins, en þar kom í ljós að fyr­ir­hug­aðar áætl­anir eru að breyta skil­grein­ingi á kyni, sem myndu kerf­is­bundið þurrka út til­vist trans og inter­sex fólks í laga­legum skiln­ing­i. 

Auglýsing

Í Bret­landi sætir trans fólk mjög fjand­sam­lega fjöl­miðla umræðu, þar sem áætl­unar um laga­breyt­ingar hafa væg­ast sagt valdið því að íhalds­s­öfl hafa risið upp á aft­ur­lapp­irnar og byrjað að beita sér gegn þeirra rétt­ind­um. Trans fólki er líkt við kynferf­isaf­brota­menn fyrir það eitt að vilja nota kló­sett sam­kvæmt eigin kyn­vit­und, trans fólk er sakað um það að tæla (e. groom­ing) ung börn í kyn­leið­rétt­ing­ar­ferli og hat­urs­glæpir hafa færst í auk­ana. Í mars síð­ast­lið­inn var 36 ára svört trans kona að nafni Naomi Hersi stungin til bana í Hunslow í Bret­landi.

En þetta er auð­vitað ekki að hafa nein áhrif hér á Íslandi, er það?

Laug­ar­dag­inn 10. nóv­em­ber síð­ast­lið­inn var trans konu vísað út af skemmti­stað fyrir klæða­burð sem var ekki við hæfi, en haft var eftir starfs­fólki að þau gætu nú ekki „hleypt inn gaur í kell­inga­pels.“ Tveimur vikum áður var svo ráð­ist á trans konu á Lækj­ar­torgi fyrir það eitt að vera trans. Í júlí síð­ast­lið­inn fór Elmar Bjarna­son mis­fögrum orðum um trans fólk og sagði þau haldin geð­sjúk­dóm og reyndi að ýfa upp hræðslu gagn­vart þeirri þjón­ustu sem trans ung­lingum er veitt hér­lend­is.

Í laga­legum skiln­ingi er Ísland veru­lega farið að drag­ast aftur úr. Sam­kvæmt ILGA-E­urope regn­boga­kort­inu situr Ísland i 16. sæti með 52% af þeim laga­legu rétt­indum sem þarf að tryggja svo hinsegin fólk lifi við laga­legt jafn­rétti. Trans fólk er ennþá sjúk­dómsvætt innan íslensks heil­brigð­is­kerfis og „lög um rétt­ar­stöðu ein­stak­linga með kynátt­un­ar­vanda“ kveða á um að trans fólk þurfi að vera greint með „kynátt­un­ar­vanda“, sem er þýð­ing á nú úrelta hug­tak­inu „gender identity dis­order“ sem hefur svo síðan breyst í „gender dysphoria“ (ísl. kyna­ma) og nú nýlega í „gender incongru­ance“.

Sam­kvæmt íslenskum lögum þarf trans fólk að vera í form­legu ferli í að minnsta kosti 18 mán­uði og lifa í „gagn­stæðu kyn­hlut­verki“ (hvað svo sem það nú þýð­ir) í eitt ár áður en þau geta breytt um nafn og kyn á skil­ríkj­um, sem veldur ýmsum vanda­málum þegar trans fólk sækir sér þjón­ustu eða ferð­ast erlend­is. Lögin hafa fljótt orðið úrelt, en í nýj­ustu útgáfu ICD er það ekki lengur skil­greint sem geð­sjúk­dómur að vera trans. Nú hafa mál­efni trans fólks verið færð í kyn­heilsu kafla ICD og er sú þjón­usta veitt á þeim grund­velli að lifa í röngu kyni veldur fólki of miklum ama til að geta lifað mann­sæm­andi lífi. Þjón­ustan er því veitt á þeim grund­velli að hún sé lífs­nauð­syn­leg til að koma í veg fyrir djúp­stæðan ama og alvar­leg and­leg veik­indi og sjálfs­víg.

Rétt­indi inter­sex fólks hér­lendis eru eng­in, og þarf inter­sex fólk að sæta óaft­ur­kræfar og jafn­framt ónauð­syn­legar aðgerðir á kynein­kennum sín­um. Ein­ungis eru sárafá til­felli þar sem brýnar heilsu­fars­legar ástæður krefj­ast inn­gripa, en í lang­flestum til­fellum er um að ræða fegr­un­ar­að­gerðir eða aðgerðir til að normalísera kyn­færi fólks og/eða horm­óna­fram­leiðslu. Aldrei er um að ræða bara eina aðgerð og er inter­sex fólk gert háð heil­brigð­is­kerf­inu þar sem sárs­auka­fullar og lang­dregnar spít­ala inn­lagnir verða dag­legt brauð af barn­æsku þeirra og jafn­vel lífi þeirra almennt. 

Það hefur einnig eflaust ekki farið fram­hjá neinum að Ísland þarf að standa sig mun betur í mál­efnum hæl­is­leit­anda og flótta­fólks, en reglu­lega er fólki vísað úr landi þrátt fyrir að það sé í raun verið að senda fólk í lífs­hættu­legar aðstæð­ur. Þegar kemur að hinsegin fólki er lítið um reglu­gerðir eða lög sem sér­stak­lega verndar hinsegin fólk sem hæl­is­leit­endur eða flótta­fólk.

Það er því víða pottur brot­inn í íslensku sam­fé­lagi þegar kemur að félags­legum og laga­legum rétt­indum hinsegin fólks á Íslandi. Ef að Ísland vill halda í þá ímynd að vera fram­sækið og for­dóma­laust land, þá þarfum við svo sann­ar­lega að hífa upp um okkur bux­urn­ar. Tryggja þarf trans fólki aðgang að heil­brigð­is­þjón­ustu sem er í sam­ræmi við fremstu verk­lags­reglur og þjón­ustu á því sviði og þarf trans fólk að ráða sjálft yfir eigin örlög­um. Sömu­leiðis þarf að tryggja að inter­sex fólk sæti ekki óaft­ur­kræfar og ónauð­syn­legar aðgerðir og geti sjálft tekið ákvarð­anir um hvers konar – ef ein­hverjar – aðgerðir það vill und­ir­gangast, þegar það hefur aldur til.

Skólar lands­ins þurfa að stuðla að virkri hinsegin fræðslu og stof­an­anir þurfa að setja sér skýrar jafn­rétt­is­stefnur sem taka sér­stak­lega á hinsegin mál­efn­um, þar sem ekki er liðið mis­munun á grund­velli kyn­hneigð­ar, kyn­vit­und­ar, kyntján­ingar eða kynein­kenna. Tryggja þarf að starfs­fólk sem veiti þjón­ustu fái þjálfun og kunni til verka. Tryggja þarf að lög­regla taki á slíkum málum af vand­færni og þau séu jafn­framt tekin alvar­lega.

Þing­menn og starfs­fólk ráðu­neyta þurfa að beita sér fyrir laga­legum rétt­indum hinsegin fólks, og tryggja að þeirra raddir ráði ferð­inni og móti þau lög og reglu­gerðir sem þarf að laga til að tryggja hinsegin fólki laga­leg rétt­indi. Ekki er nóg að ein­ungis segj­ast ætla að breyta hlut­unum eða draga í efa mik­il­vægi breyt­inga, heldur þarf að sjá til þess að þær verði að veru­leika.

Það allra mik­il­væg­asta að mínu mati er að við sem sam­fé­lag tökum sam­eig­in­lega ábyrgð á for­dómum og mis­mun­un, og gerum okkar allra besta að berj­ast gegn þeim í okkar hvers­dags­lega lífi, á vinnu­stöðum og jafn­vel í jóla­boðum hjá trans­fó­bíska frænda okk­ar.

Ekki láta hinseg­in­fó­bíu líð­ast – láttu í þér heyra. Við þurfum á stuðn­ing þínum að halda, nú sem aldrei fyrr.

Alma Möller, landlæknir á upplýsingafundi dagsins.
Alma: Ungt og hraust fólk getur orðið alvarlega veikt
„Það er ekki að ástæðulausu sem við erum í þessum aðgerðum,“ segir Alma D. Möller landlæknir. „Þessi veira er skæð og getur valdið veikindum hjá mjög mörgum ef ekkert er að gert.“ Maður á fertugsaldri liggur á gjörgæslu með COVID-19.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, ferðamálaráðherra.
Ferðamálaráðherra: Áhættan er í mínum huga ásættanleg
„Áhættan af því að skima og hleypa fólki inn [í landið] er svo lítil,“ segir ferðamálaráðherra. „Ég bara get ekki fallist á þau rök að hún sé svo mikil að það eigi bara að loka landi og ekki hleypa fólki inn.“
Kjarninn 8. ágúst 2020
Kanaguri Shizo árið 1912 og við enda hlaupsins 1967.
Ólympíuleikunum frestað – og hvað svo?
Þann 24. júlí hefði opnunarathöfn Ólympíuleikanna 2020 átt að fara fram, en heimsfaraldur hefur leitt til þess að leikunum í Tókýó verður frestað um eitt ár hið minnsta. Það er ekki einsdæmi að Ólympíuleikum sé frestað eða aflýst.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Þrjú ný innanlandssmit – 112 í einangrun
Þrjú ný innanlandssmit af kórónuveirunni greindust hér á landi í gær og tvö í landamæraskimun. 112 manns eru nú með COVID-19 og í einangrun.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Unnur Sverrisdóttir, forstjóri Vinnumálastofnunar, á upplýsingafundi almannavarna fyrr á árinu.
Hafa fengið 210 milljónir til baka frá fyrirtækjum sem nýttu hlutabótaleiðina
Alls hafa 44 fyrirtæki endurgreitt andvirði bóta sem starfsmenn þeirra fengu greiddar úr opinberum sjóðum fyrr á árinu vegna minnkaðs starfshlutfalls. Forstjóri Vinnumálastofnunar segist „nokkuð viss“ um að öll fyrirtækin hafi greitt af sjálfsdáðum.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir.
Þórdís hafnar gagnrýni Gylfa – „Þekki ekki marga sem ætla að fara hringinn í október“
Ráðherra ferðamála segir gagnrýni hagfræðinga á opnun landamæra slá sig „svolítið eins og að fagna góðu stuði í gleðskap á miðnætti án þess að hugsa út í hausverkinn að morgni.“
Kjarninn 8. ágúst 2020
Gylfi Zoega, prófessor í hagfræði.
Gylfi: Stjórnvöld gerðu mistök með því að opna landið
Prófessor í hagfræði, sem varaði við áhrifum af opnun landamæra Íslands í sumar, segir að stjórnvöld hafi stefnt mikilvægum almannagæðum í hættu með því að halda þeim til streitu. Hagsmunir fárra hafi verið teknir fram yfir hagsmuni þorra landsmanna.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Sumarið er tími malbikunarframkvæmda.
Nýja malbikið víða tilbúið í hefðbundinn hámarkshraða
Hámarkshraði hefur verið lækkaður á þeim vegarköflum sem eru nýmalbikaðir en nú eru þær takmarkanir brátt á enda víða á höfuðborgarsvæðinu. Upplýsingafulltrúi Vegagerðarinnar segir hraðann ekki hækkaðan fyrr en viðnám sé orðið ásættanlegt.
Kjarninn 7. ágúst 2020
Meira eftir höfundinnUgla Stefanía Kristjönudóttir Jónsdóttir